In het privémuseum van supermarktondernemer Jan van den Broek gaat alles anders

LAM-directeur en conservator Sietske van Zanten bij een installatie van de Israëlische kunstenaar Itamar Gilboa. Alle etenswaren en dranken die hij in een jaar tijd consumeerde, beeldde hij af in wit porselein. Beeld Bibi Veth

Er zijn geen tekstbordjes en rondleidingen in het nieuwe museum van supermarktondernemer Jan van den Broek, en wie geen entree wil of kan betalen, is ook welkom. Alle kunst in het ‘instapmuseum’ gaat over eten.

Net als in de supermarkt kom je in het nieuwe museum LAM (Lisser Art Museum) van grootgrutter Jan van den Broek binnen bij de groenten en het fruit. Het aanbod ziet er smakelijk uit, met kleurrijke stillevens van sappige perziken, druiventrossen en appels. Onweerstaanbaar zijn ook de slakroppen, knisperend vers uitgestald op een tableau aan de muur. Het idee dat je in een winkel bent beland, wordt nog versterkt door een leeg krat dat achteloos lijkt achtergelaten. Ook staat er een vrouw die met twee volle boodschappentassen en een baby in een draagzak, met vermoeide blik voor zich uit staart. 

Voor alle duidelijkheid: de stillevens zijn van verf, de frisgroene slakroppen vervaardigd uit kunststof, het krat is uit marmer gehakt en de vrouw met baby is gemaakt van siliconen en fiberglas. Hoe echt ze ook lijken, het zijn kunstwerken. Ook na de ‘groente- en fruitafdeling’ draait het in de volgende museumzalen om eten, van de zelfportretten van chocola die Renzo Martens liet maken door plantagearbeiders in Congo tot een werk van David Jablonowski over het VOC-verleden met geroofde producten uit verre landen. 

Voedsel en (over)consumptie zijn de rode draad in de collectie hedendaagse kunst van het LAM. Ook de locatie – het museum is gevestigd op Landgoed Keukenhof –  heeft  er een link mee. De landerijen en bossen waren in de vijftiende eeuw het jachtterrein van gravin Jacoba van Beieren, vertelt directeur en conservator Sietske van Zanten. “Hier werden ook de kruiden en bessen geplukt voor haar keuken.”

In stilte geopend

Met het LAM, sinds kort open, heeft Nederland er weer een privémuseum bij van een rijke zakenman. Maar in Lisse doen ze vrijwel alles anders dan in andere particuliere musea. Dat merk je meteen al in de eerste zaal. Kunstkenners en doorgewinterde museumbezoekers zullen in de vrouw met boodschappentassen ongetwijfeld de hand herkennen van de Australische kunstenaar Ron Mueck, die hyperrealistische beelden van mensen maakt. Maar wie naar het tekstbordje zoekt met informatie over beeld en kunstenaar, vindt het nergens.

In het LAM doen ze niet aan tekstbordjes. Op publiciteit zitten ze ook niet echt te wachten. Zo opende het museum in stilte de deuren, zonder de gebruikelijke feesttoeters en bellen. Jan van den Broek (74) wil ook niet geïnterviewd worden over zijn museum.

De oudste zoon van Dirk van den Broek van de gelijknamige supermarktketen, kortweg Dirk, richtte tien jaar geleden de VandenBroek Foundation op. Die ondersteunt onder meer de Teekenschool van het Rijksmuseum en het ­talentenprogramma van het Concertgebouw in Amsterdam. Ook betaalde de stichting mee aan de restauratie van Kasteel Keukenhof, waardoor Van den Broek op het idee kwam om op het landgoed zijn privémuseum te bouwen.

Vip-behandeling

Waar in de museumwereld bezoekcijfers heilig zijn, maken ze zich daar ook al niet druk om in het LAM. Bezoekers zijn er welkom op afspraak, met een maximum aantal van acht per kwartier, zodat ze nooit in de rij staan en in alle rust door het museum kunnen lopen. Onderdeel van deze vip-behandeling is ook dat in elke zaal een medewerker klaarstaat om uitleg te geven, als daar behoefte aan is. Dat zijn geen vrijwilligers, maar betaalde krachten. Er is geen museumcafé en ook geen winkel. ­Samen naar kunst kijken, is hier het ­devies. Een toegangskaartje kost 7,50 euro. Maar bezoekers kunnen er ook voor kiezen om niet te betalen, vertelt Van Zanten. “Als je gesponsord wilt worden, kun je dat aangeven als je op de site een bezoek organiseert.” 

Tot nu toe blijkt ruim 70 procent het kaartje te betalen. Mensen die dat (nog) niet doen willen eerst zien wat het ­museum te bieden heeft, zijn studenten of jonge gezinnen met hoge kosten. Het komt ook voor dat een gezelschap de helft van de kaartjes betaalt en de andere helft laat sponsoren. Daar zitten verder geen voorwaarden aan vast, ­benadrukt de directeur. “Als iemand hier voor de vierde keer gratis binnenkomt, is hij ook welkom.” Ook hoeven mensen niet te vrezen dat ze bij wijze van tegenprestatie via appjes verleid worden met de aanbiedingen uit de ­supermarktfolder van Dirk. 

Het is wennen, deze radicaal nieuwe formule, vooral voor mensen die regelmatig een museum bezoeken. Van Zanten: “We willen echt iets nieuws in de markt te zetten. Daarmee hopen we nieuwsgierige mensen die niet per se iets met kunst hebben, een eerste positieve kunstkijkervaring te bieden. We zien onszelf als een instapmuseum en richten ons vooral op jongeren en ­gezinnen met kinderen.” Die filosofie betekent niet dat er alleen maar aantrekkelijke en (hyper)realistische kunst wordt getoond. De collectie omvat ook conceptuele kunst en werken die er niet smakelijk uitzien.

Het LAM, een ontwerp van Arie Korbee van KVDK Architecten, bestaat uit twee rechthoekige blokken, waarvan het ene in de dijk is verzonken en het andere daar op een glazen sokkel boven zweeft. Beeld Ronald Tilleman

Het komt voor dat bezoekers gepikeerd reageren op het ontbreken van tekstbordjes, zegt Van Zanten. Ook wordt er geklaagd dat er geen rondleidingen zijn. “Als je mensen observeert in het ­museum, zie je dat ze twee tellen naar een kunstwerk kijken, dan naar het tekstbordje, dan weer naar het kunstwerk. De teksten kunnen erg sturend zijn, net als een gids bij een rondleiding. Wij willen dat mensen zich hier overgeven aan het kijken en hun eigen oordeel op de eerste plaats zetten. Dat is onwennig, het voelt alsof de leuning van de trap is weggehaald. Maar inmiddels merken we dat bezoekers het ook als bevrijdend kunnen ervaren om alles los te laten en alleen maar te kijken. Wie toch informatie wil, kan die op zijn smartphone opvragen.” 

Omdat het kijken vooropstaat, is er ook geen audiotour. “We willen geen museum zijn waar mensen zich met een koptelefoon afsluiten. Wij stimuleren juist dat ze met elkaar aan de praat gaan over de kunst. Dat doen we ook met spelopdrachten. Onze ervaring is dat het samen praten over kunst iets kan toevoegen aan de beleving. Mensen waarderen dat ook. Er wordt hier veel gelachen.” 

Zonder informatie kunnen bezoekers zich ook verloren voelen in een museum. “Daar letten onze medewerkers op. Die lopen een stukje mee en geven uitleg, uiteraard alleen als mensen dat willen. Ook voor ons blijft het nog zoeken naar wat werkt en wat niet. We merken dat mensen moeten wennen aan ons advies om geen uren te blijven, omdat je hoofd na 45 minuten niet meer fris is. Je ontdekt zoveel meer als je vijf kunstwerken echt goed ­bekijkt in plaats van alles te willen zien.” Of op zijn LAM’s gezegd: Overeet je niet!

Voor kaartjes en meer informatie: www.lamlisse.nl

Lees ook:

Lekker overzichtelijk, zo’n particulier museum

Museum No Hero is een van de vier musea die onlangs door vermogende particulieren zijn opgericht. Prettig overzichtelijk en gelegen in een prachtige omgeving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden