Theaterrecensie

In ‘Het duel’ staat de wodka-emmer klaar voor een slok

Fraaie kostuums en kale vormgeving in ‘Het duel’. Beeld Sanne Peper

Het duel
Het Nationale Theater/Toneelgroep Oostpool
★★★★☆

Negentiende-eeuwse kostuums. Flessen wodka uitgegoten in plastic emmers. Ad fundum gedronken glaasjes. Waakzame blikken over en weer. Een geldstuk en een kop-of-muntgebaar. Pistolen.

In de woordeloze proloog wordt al scherp de sfeer geschetst in het kleinsteedse plaatsje aan de Zwarte Zee, waar Anton Tsjechov zijn novelle ‘Het duel’ (1891) zich laat afspelen. Het is hoogzomer en drankzucht kan verhitte gemoederen tot een noodlottig kookpunt brengen.

Voor de co-productie van Toneelgroep Oostpool en Het Nationale Theater heeft Jacob Derwig een vrijmoedige theaterbewerking gemaakt. Natuurbeschrijvingen en grenzeloze verveling zijn omgezet in snelle dialogen en een taalgebruik dat het toen heersende burgermansfatsoen gevaarlijk raak naar het nu vertaalt.

Fijntjes versterkt regisseur Jeroen de Man dat effect met een combinatie van fraaie kostuums en kale vormgeving: nauwelijks meer dan een speelvlonder en een lichtvierkant erboven. Met altijd een wodka-emmer klaar voor een slok. De acht acteurs zijn afwisselend in de weer als speler, personage en technicus, die spaarzame attributen op- en afbrengen. Én elkaar op die manier permanent in de gaten kunnen houden.

Contrapersonages

In deze enscenering worden Tsjechov en zijn tijd verre van verloochend. Tegelijk voel je door de eigentijdse aanpak dat we ruim honderd jaar later nog geen steek zijn veranderd. Het is dat de voorstelling zo spiritueel is, anders zou je er waarachtig nog depressief uitkomen.

De handeling draait om twee contrapersonages. Vanja Lajevski is een zuiplap en een gokkende nietsnut die zijn zoveelste geliefde, Nadezjda, alweer zat is en wil ontvluchten. Von Koren is een steile zoöloog, die het survival-of-the-fittest-principe aanhangt en een overtollig mens als Lajevski liefst uit de weg zou ruimen.

De gemeenschap moet niet veel hebben van de radicale praat van Von Koren. Intussen laat ze Nadezjda, die officieel nog met een andere man getrouwd is, scherp voelen dat haar gedrag niet wordt gepikt. De mensen om het tweetal heen omarmen het slempen van Lajevski alleen als hen dat zelf goed uitkomt. Schijnheiligheid is hun leidraad.

Schitterend spelen Joris Smit en Jacob Derwig het contrast uit. Smit als onbesuisde losbol, die ongegeneerd bedelt om geld en een aai over zijn krullen, Derwig als rechtlijnige in het pak, die maar geen medestanders wint en zijn uitnodigende handgebaar dan fluks weer intrekt. Ertussen spelen hypocrisie en de-kat-in-het-donker-knijpen botsautootje.

Zelfs als het onvermijdelijke duel tot een relatief zelfinzicht leidt, zijn zwart-witconclusies in deze voorstelling uit den boze. Wees je bewust van je eigen gedrag, is eerder de onderhuidse boodschap.

Tournee t/m 9-3. Zie ook: www.hnt.nl

Theaterrecensies 

Elke week nieuwe voorstellingen, besproken door onze recensenten. U leest ze hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden