null Beeld
Beeld

Klassiek&zoPeter van der Lint

In het abstracte toont zich de meester

Peter van der Lint

De legendarische Rossini-dirigent Alberto Zedda (1928-2017) vertelde mij eens dat diens composities het toonbeeld waren van abstracte muziek. Met de guitigheid hem eigen begon de kleine Zedda als voorbeeld omstandig de ouverture van Il barbiere di Siviglia voor te zingen. Althans, dat dacht je. Totdat hij zei dat hij zojuist de ouverture voor Elisabetta, regina d’Inghilterra had gezongen. Want die welbekende, bruisende opmaat voor de komische kapper uit Sevilla had Rossini noot voor noot eerder gebruikt voor de tragische koningin uit Engeland.

Inwisselbare muziek dus, zowel perfect passend bij iets komisch als bij iets tragisch. Het is maar net wat je erin wilt horen. En eigenlijk kun je überhaupt niets in muziek horen, ook al zweren hordes liefhebbers dat ze de Moldau zien stromen als ze Smetana’s gelijknamige compositie horen. Igor Stravinsky vond dat maar onzin. “Muziek is van nature niet in staat om iets uit te drukken, of dat nu een gevoel is, een gemoedstoestand, een psychologische stemming of een natuurfenomeen”, zei de Russische componist, die absolute abstractie voorstond. Desondanks probeerde hij zelf ooit vuurwerk op muziek te zetten. Dirigent Barenboim zei het zo: “Muziek is heel abstract. Als we over muziek praten, hebben we het niet over de muziek zelf, maar eerder over hoe wij erop reageren.”

Scherp, strak, precies en ritmisch perfect

Het is daarom niet gek te veronderstellen dat een dirigent die goed raad weet met Stravinsky, automatisch ook fenomenaal is in Rossini. Als er één maestro is die dat bewijs levert is het Riccardo Chailly. Zijn Stravinsky’s en Rossini’s zijn scherp, strak, precies, ritmisch perfect, allemaal eigenschappen die de muziek van beiden naar een hoger plan tillen. Ter gelegenheid van Stravinsky’s vijftigste sterfdag bracht Decca een box uit met alle opnamen die Chailly voor dat label maakte. Elf cd’s waarop hij zes verschillende orkesten dirigeert. Het Koninklijk Concertgebouworkest (KCO) heeft uiteraard een groot aandeel.

Chailly begon in Amsterdam met Stravinsky in januari 1987 met de twee Suites. In de maanden erna volgden al snel Le sacre du printemps en de Psalmensymfonie. De Sacre dirigeerde hij in Amsterdam maar liefst 31 keer, voor het laatst in de Kerstmatinee van 2002. En toch mist juist dát stuk in de officiële Decca-opnamen met het KCO. Chailly nam het in 1985 al op met het Cleveland Orchestra en later met het Lucerne Festival Orchestra. Beide opnamen zitten in de box. Oedipus Rex, opgenomen tijdens de Kerstmatinee van 2001, is een topuitvoering. En natuurlijk zit die geweldige The Rake’s Progress er ook in. De grote balletten, maar ook de kleinschaliger stukken, zijn allemaal de moeite waard. Jammer dat niet de complete L’oiseau de feu erop staat, maar de suite eruit. Chailly kwam dat complete ballet pas in 2018 dirigeren. Een spectaculaire uitvoering was het.

Nelly Miricioiu vlamde toen al

Met Rossini begon Chailly in Amsterdam in augustus 1986, op de kop af 35 jaar geleden. Het was met de ouverture Le siège de Corinth. In de Kerstmatinee van 1995 klonken de derde en vierde akte uit Guillaume Tell, twee jaar later gevolgd door het Stabat Mater, een van Chailly’s lijfstukken. Toevallig hoorde ik daar een paar weken terug op YouTube een uitvoering van uit 1983 met het radio-orkest uit Berlijn waar Chailly toen chef was. Alles wat Chailly zo goed maakt in deze muziek is hier al aanwezig. Met als extra bonus: Nelly Miricioiu. Ze was nog niet doorgebroken in Nederland, en vlamde hier al optimaal in het Inflammatus. Maar dat vuur van de dag des oordeels mogen wij er natuurlijk niet in horen. Dixit Stravinsky.

Peter van der Lint schrijft iedere week met aanstekelijk enthousiasme over de wereld van de klassieke muziek. Lees zijn columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden