Links Suzan Boogaerdt, rechts Bianca van der Schoot, samen het mimeduo BVDS

MimeduoBoogaerdt/Van der Schoot

In ‘Fremdkörper’ betreedt de toeschouwer een nieuwe, gedroomde wereld: ‘Dromen zijn de basis van de wetenschap’

Links Suzan Boogaerdt, rechts Bianca van der Schoot, samen het mimeduo BVDSBeeld ©Mark Kohn

Wakker liggen. Of woest dromen. Nachtelijk gewoel was het vertrekpunt voor Fremdkörper van mimeduo Boogaerdt/Van der Schoot. Gemaakt voor 30 mensen en 70 slapende poppen.

Aan het begin van de eerste lockdown kon Bianca van der Schoot niet slapen. Of ze sliep wel, maar dan waren haar dromen heel levendig en verwarrend. Ze besloot een slaapcursus te doen. Een slaapcursus die was bedoeld om je dromen niet alleen te onthouden, maar ook te sturen.

“Wist je dat er mensen zijn die geloven dat je organen ’s nachts onderling strijden om zoveel mogelijk herstel?” vertelt ze. “Daar ga je van dromen, zeggen ze.”

Het is maar een van de vele weetjes die theaterduo Boogaerdt/VanderSchoot (BVDS) vergaarde. Het sturen van haar dromen lukte Van der Schoot uiteindelijk niet, maar na die slaapcursus volgden boeken, die leidden tot YouTube-filmpjes en uiteindelijk bestudeerde ze lange online hypnoseslaapsessies. Allemaal materiaal waar Fremdkörper uit voortkwam. Een voorstelling over slapen.

Overdag een installatie, ’s avonds het slaapritueel

Fremdkörper is te zien tijdens het Holland Festival, locatie het HEM in Zaandam, in een rauwe, industriële ruimte. Overdag is Fremdkörper een installatie waar je vrij doorheen kan lopen, ’s avonds krijgt het de vorm van een slaapritueel, waar meer poppen dan mensen aan meedoen.

Zeventig levensgrote poppen om precies te zijn. Zeventig poppen en dertig mensen: in deze voorstelling betreedt de toeschouwer een nieuwe, gedroomde wereld. Een soort veldhospitaal, vol bedden waar die poppen in liggen. Bezoekers worden naar de verschillende bedden begeleid en mogen erbij komen zitten. Ieder zijn eigen dromer.

Tijdens de voorstelling vertelt die dromer stukjes droomvisioen. Er is een vrouwelijke stem die het ritueel leidt, die zorgt voor de ‘geestverruimende’ sfeer, nog versterkt door een hallucinerende geluidsband van Remco de Jong en Florentijn Boddendijk. Er is een spanningsboog, een begin, een einde. Maar er is geen overkoepelende verhaallijn. Suzan Boogaerdt: “We zijn niet zo van de wijze lessen of adviezen, zo van: ‘Jullie moeten beter met de natuur omgaan.”

Van der Schoot: “Wat dat betreft voelen we ons meer verwant met de beeldende kunst: wij tonen de installatie, de kijker mag er zijn eigen verhaal van maken.”

De draaikolk van de tempelslaap

Belangrijke inspiratiebron voor het slaapritueel waren de oude Grieken. BVDS vertelt over wetenschappers als Parmenides en Pythagoras die de kunst van de ‘tempelslaap’ beoefenden, ruim 500 jaar voor Christus. Urenland bewegingloos liggen, een techniek om een verruimd bewustzijn te creëren. Met dat bewustzijn als brandstof reisde je vervolgens door je onderbewuste. Zo deed je kennis op, over jezelf en over de wereld. Op die manier werd bijvoorbeeld door zieken over medicijnen voor hun ziekte gedroomd. En lukte het de zieke zelf niet, dan waren er priesters die het voor je konden doen. Want men geloofde dat we als mensheid een groter bewustzijn delen. Dat we allemaal draaikolkjes zijn in één grote rivier. Bewust dromen is dan als zwemmen door die rivier. Van der Schoot: “Mooi hè? Dat is een hele vrouwelijke, sjamanistische manier van denken.”

Boogaerdt: “Iets wat we totaal niet hadden verwacht bij die rationele Grieken. Ik dacht eerder aan baardige mannen in witte gewaden. Aan Plato bijvoorbeeld, bij uitstek zo’n soort man. Maar ook hij is schatplichtig aan de lessen van Parmenides en Pythagoras. Dromen zijn de basis van de wetenschap.”

Internationale erkenning

Boogaerdt en Van der Schoot werken al samen sinds ze in 1999 en 2000 afstudeerden aan de mime-afdeling van Theaterschool Amsterdam. Ze maakten naam met uitbundige visuele performances, hun installaties die dikwijls gaan over maatschappelijke pijnpunten, over vragen waarop geen eensluidend antwoord is.

De eerste tien jaar bespeelden ze vooral kleinere zalen, het afgelopen decennium is er een duidelijke internationalisering zichtbaar. Het duo speelde op de theaterbiënnale van Venetië (2017), was te zien op de Ruhrtriënnale (2015) en maakte producties bij de Berlijnse Volksbühne (2017-2020).

Hun prominente zichtbaarheid tijdens het Holland Festival reflecteert die internationale erkenning. Niet vaak, misschien wel nooit, stond een Nederlandse mimevoorstelling zo pontificaal op de festivalagenda.

Een te kort kabeltje zorgt voor een doorbraak

Na twintig jaar hebben Boogaerdt en Van der Schoot vooral het gevoel dat ze de ‘machine’ van het maken een beetje in de gaten beginnen te krijgen. Boogaerdt: “De machine, de regels die erbij horen, en de cadeau­tjes van het toeval.” Als voorbeeld halen ze hun voorstelling Bimbo aan, uit 2013. Een laaiend enthousiast ontvangen stuk over de pornoficatie van de samenleving, genomineerd voor de VSCD-mimeprijs.

Het was een stuk dat ter plekke werd gefilmd, de toeschouwers zaten op een rijtje naar de tv gedraaid. Maar wie durfde, kon omkijken en zag dan vijf performers die live, in opzichtige pakjes, soms met ontbloot bovenlijf, de film aan het maken waren. De realiteit (en of je ernaar durfde te kijken) versus de beeldschermvariant.

Boogaerdt: “Bij Bimbo begonnen we ook met een onderzoek. We wisten wat we wilden maken, we wisten wat we wilden laten zien.”

Van der Schoot: “We wisten nog niet of ons idee van een beeldscherm vóór het publiek en de live voorstelling eráchter, in het echt ook zou werken. Dus nodigden we regisseur Susanne Kennedy als testkijker uit.”

Boogaerdt: “Alleen we hadden een te kort kabeltje tussen de camera en het beeldscherm in.”

Van der Schoot: “Dat betekende dat we vlak achter Susanne onze performance deden.”

Boogaerdt: “Stonden we in onze blote pakjes letterlijk in haar nek te hijgen.”

Heel ongemakkelijk was dat, en precies het effect dat BVDS wilde bereiken. Allemaal door dat ene te korte kabeltje. Ze bedoelen maar te zeggen dat theatermaken voor een deel heel goed weten is wat je wilt vertellen, maar uiteindelijk moet je terug naar beeld, naar een vorm die werkt. Dan kan de winst zomaar in een kort kabeltje zitten.

Het ‘korte kabeltje’ van Fremdkörper was corona. Want juist door die plots lege schouwburgen ontstond de vraag: welk feestje willen we vieren als die zaal weer open mag?

En juist door alle afgelaste voorstellingen had het kostuumatelier van Theater Rotterdam de tijd om naar ontwerp van Lotte Goos zeventig poppen van een persoonlijkheid te voorzien. En had het voltallige technische team de tijd om het geluid, de belichting en de algehele techniek te perfectioneren.

Het machientje snort

Ongeveer tien jaar na Bimbo is Fremdkörper wat dat betreft weer een markeringsmoment voor BVDS. Toen vonden ze het machientje uit, nu laten ze het snorren. Alleen, waarom is hun feestje voor theaters die weer opengaan gevuld met slapende poppen?

Van der Schoot: “We hebben ook een dance-event gemaakt. Een paar avonden in de winter in de Rotterdamse Schouwburg in coronapakken. Het was geweldig, mensen waren tot tranen geroerd dat ze weer met vreemden op de dansvloer stonden. Het is én én. Het is naar buiten en ook naar binnen. Nu dus naar binnen. We wilden samen een nieuwe wereld dromen.”

Boogaerdt: “Bovendien hebben poppen echt veel meer in zich dan je misschien denkt. Ga binnenkort maar even naast een paspop staan. Voel maar hoe dat voelt, naast zo’n bewegingloos mens. De kans is groot dat je je daarna een stuk levendiger voelt. Nou, daar begint het verhaal.’

Fremdkörper: 4 t/m 6 juni en 11 t/m 13 juni overdag een installatie en ’s avonds drie ceremonies. Locatie Hembrugterrein, Zaandam.

Kort daarna is van BVDS ook de voorstelling Antibodies te zien: 29 juni t/m 3 juli in Theater Frascati. Bvds.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden