In een gedicht van Miriam Van hee is de Syrische Aylan Kurdi er weer even

Janita Monna schrijft wekelijk over poëzie voor Trouw.Beeld Maartje Geels

Twee jaar geleden was hij wereldnieuws, de Syrische Aylan Kurdi. Drie jaar was hij pas toen zijn lichaampje aanspoelde op de Turkse kust. Hij was met zijn ouders op zoek geweest naar een leven zonder oorlog en nu lag hij daar, in een rood T-shirtje met zijn gezichtje in het zand. 

En toch, hoe verpletterend en hartverscheurend de foto van het levenloze jongetje ook was, langzaam verdween Aylan naar de achtergrond, om plaats te maken voor ander nieuws.

Maar zeer recent was hij er weer even, in een gedicht van Miriam Van hee. Zijn naam werd niet genoemd, maar hij was het onmiskenbaar, de jongen met het rode shirt: “hij droomde, maar / hij ging dood, hij werd voorzichtig opgetild, / een vergeefse opdracht, een lichtgewicht, // terwijl hij reisvaardig was, zijn veters had hij // zelf geknoopt.”

In bescheiden woorden werd een dekentje om de jongen gelegd.

Het gedicht staat in Van hee’s nieuwe bundel, ‘als werden wij ergens ontboden’. Net als in eerder werk wordt daarin veel gereisd. Per boot, op de fiets, te voet, per vliegtuig. Van hee verhaalt niet van avontuurlijke vakantietripjes, maar heeft oog voor het kleine, voor hoe een bloem trilt in de wind, hoe het licht valt op de huizen. Haar reizen, naar Texel, Frankrijk, Rusland, zijn minieme verschuivingen van uitzicht, een aansporing tot kijken: ‘en het is waar, / in andere steden doen wij meer moeite, kijken / naar peuken en stof op de weg’.

Van hee schetst vooral contouren, van bergen, bomen, vogels. Maar lichtval - haar vorige, voor de VSB Poëzieprijs genomineerde bundel heette ‘ook daar valt het licht’ - kan daarbij tal van associaties oproepen, ook grimmige: dennenbomen kunnen aan kampen doen denken; en als tijdens een wandeling over het strand schelpen en zeesterren onder de voet gelopen worden, dan klinkt daar onwillekeurig de bootvluchtelingencrisis in door: ‘hele families die het niet hebben gehaald’.

Op het eerste gehoor is de taal van Van hee tamelijk gewoontjes, die klinkt ongeveer alsof er iemand zacht tegen je praat. Tot je de zinnen langzaam leest, en nog eens, en merkt hoe precies elk woord op zijn plek gezet is, hoe sterk de regels, zonder oponthoud van hoofdletters of overdadige interpunctie, door klank verbonden zijn. Treffend merkt ze op - in een gedicht over vertalen - “niets valt er af te dingen op rijmen, ze / verbinden als treinen, herstellen in eer // ze werken als wijn.”

Doordat ze zo summier zijn ingevuld, worden de verstilde landschappen ook weleens kleurloos en flets. Maar vaker slaagt Van hee erin om bijna terloops heden en verleden, droom en werkelijkheid, het kleine onbeduidende en het oneindig grootse samen te laten gaan. Weet ze haar kalme taal met spanning te laden. ‘ga nu, voor // herinneringen zich als vingers / sluiten om je pols’.

Janita Monna schrijft wekelijks over poëzie voor Trouw

De tekst loopt door onder de afbeelding

Miriam Van hee
als werden wij ergens ontboden
De Bezige Bij; 72 blz. € 18,99

Miriam Van hee: als werden wij ergens ontbodenBeeld De Bezige Bij

reis en bestemming

ik denk dat ik aanknopingspunten bedoel, een

uitzicht bijvoorbeeld, contouren van bergen die

opdoemen in de mist, cipressen, een linde, een

halfopen kanten gordijn, druppels aan stoelen

op het terras, iets tastbaars en het is waar,

in andere steden doen wij meer moeite, kijken

naar peuken en stof op de weg, naar plantengroei

op het voetpad, we voelen hoe tocht uit de roosters

komt, vragen ons af wie onder de golfplaten daken

woont, willen iets zeggen over de vogels, iets wat

ze recht doet, zoals ze nu op de draden overleggen

en op een teken wachten, we willen iets zeggen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden