Reizen

In een eersteklascoupé naar China met de Transsiberië Express

Bij elke halte van de Transsiberië Express kunnen de passagiers even uitstappen. Beeld Toine Pennings

Geen betere eerste kennismaking met Rusland dan per trein. Zo ontdekte journalist Antje Veld aan boord van de Transsiberië Express dat Siberië veel meer te bieden heeft dan kou.

Het is vier uur ’s nachts als het ritme van de trein langzaam vertraagt. We schuiven de gordijnen van onze eersteklascoupé een stukje open. Op het perron waarnaast de trein tot stilstand komt, staan Chinese militairen met geweren. Dit moet de Chinees-Russische grensstad Manzhouli zijn.

Andere wielen 

De overgang van China naar Rusland duurt uren. Eerst stappen Chinese douanebeambten de coupé binnen en controleren onze paspoorten. Daarna worden de wielen van de trein verwisseld, omdat het Russische spoor een andere breedte heeft. Vervolgens rijdt de trein in een slakkegang naar Zabaikalsk, het eerste Russische dorpje aan de andere kant van de grens. De zon is inmiddels opgekomen, maar de trein, mag nog niet verder.

Nu komen Russische douanebeambten aan boord met honden. Onze provodnitsa, een soort conductrice annex stewardess met geelblond getoupeerd haar, loopt zenuwachtig heen en weer. De douaniers gebaren dat we de coupé uit moeten stappen. Ze tillen matrassen op en kijken in een kastje boven de deur. De honden snuffelen kort aan onze bagage.

Bij de aangrenzende coupé zijn ze vooral geïnteresseerd in de passagiers. Een Frans-Oekraïens stel uit New York dat ook over de Amerikaanse nationaliteit beschikt, maar niet op hetzelfde adres woont. Een situatie die om uitleg vraagt, vinden de Russen. De provodnitsa kijkt het stel wat paniekerig na als ze worden meegenomen voor een ondervraging.

Doosje wodka

Als de trein rond negen uur ’s ochtends eindelijk weer in beweging komt, vertrouwt ze de Oekraïense toe hoe blij ze is dat het stel niet uit de trein werd gehaald vanwege het doosje met wodka dat ze onder hun bed had geschoven. Nu we allemaal weer aan boord zijn én rijden, kan die laatste er wel om lachen. “Welkom in Rusland”, zegt ze. Onze reis met de Transsiberië Express is nu echt begonnen.

De spoorlijn voor de Transsiberië Express werd aangelegd onder leiding van tsaar Nicolaas II en in 1916 officieel geopend. Het volledige traject strekt zich over ruim 9200 kilometer uit tussen Moskou en Vladivostok. Wie de gehele route in één keer wil afleggen, is ongeveer een week onderweg. De meeste passagiers kiezen voor een deel van het traject en de meeste toeristen lassen onderweg een paar pauzes in om ook nog iets van het land te kunnen zien.

De populairste stop op de route is Irkoetsk, ook wel het Parijs van Siberië genoemd. Een bijnaam die de stad dankt aan de intellectuelen, die in de 19de eeuw werden verbannen naar Siberische werkkampen. Na hun straf kwamen velen in Irkoetsk terecht en daardoor is een rijk cultureel leven ontstaan.

Diepste meer

Toch komen de meeste reizigers die in Irkoetsk uitstappen niet zozeer voor de stad zelf, maar voor het iets oostelijker gelegen Baikalmeer, dat met een oppervlakte van ruim 31.000 vierkante kilometer groter is dan België. Daarnaast is het ook het diepste meer ter wereld en bevat het bijna een vijfde van al het zoet water op aarde. Wie zoals wij van oost naar west reist, krijgt vanachter het raam al een voorproefje van het enorme meer, vlak voordat de trein bij Irkoetsk aankomt.

Iets ten oosten van Irkoetsk ligt het Baikalmer, dat groter is dan België. Beeld Antje Veld

In Irkoetsk verruilen we ons rijdende hotel tijdelijk voor een taxi die ons naar Lystvyanka rijdt, een klein maar levendig dorp aan de oever van het Baikalmeer. Na twee dagen in de trein is het heerlijk om de benen even te strekken. Al wandelend door het dorp vallen de vele gedetailleerde versieringen op de houten huizen op. Én dat er overal wordt gebouwd. 

Want het gaat goed met Lystvyanka. Veel Russen hebben hier een datsja (een buitenhuis) en toeristen weten de plek zowel in de zomer als de winter te vinden. Als het vriest, verandert het Baikalmeer in een sprookjesachtige, lichtblauwe vlakte met een ijsvloer die zo helder is dat je er vanwege de diepte eronder hoogtevrees kunt ervaren. Bezoekers vinden dan afleiding in een wedstrijdje ijsvissen of door zich te laten voorttrekken door enthousiaste sledehonden.

In de zomer komen mensen hier vooral om te wandelen of op een terras in de zon verse omul (lokale vis) te eten. Wij voegen daar nog een bezoek aan Bolshie Koty aan toe. Bij dit gehucht iets verderop aan het meer heeft de hevige goudkoorts van weleer plaatsgemaakt voor serene rust. Er leiden geen autowegen naar toe, waardoor het voelt als een van de buitenwereld afgesneden eiland. Je kunt er komen via een urenlange wandeling door de bossen of met een korte boottocht. We kiezen voor dat laatste.

Tijdcapsule

Als we de steiger bij Bolshie Koty afstappen, treffen we een dorpje aan waar aangespoelde boten met verroeste propellers en landbouwwerktuigen van vervlogen generaties de tijd stil lijken te hebben gezet. Zo wandelen we een soort tijdcapsule in waar de mensen nauwelijks Engels spreken, maar de sfeer uiterst vriendelijk aanvoelt. 

Aan de rand van het dorp vinden we een kiezelstrand dat toegang biedt tot het meer. We wagen ons aan een korte onderdompeling in het ijskoude water, terwijl een plaatselijke visser vanaf de kant hoofdschuddend toekijkt. Hij heeft gezien dat de watertemperatuur niet ver boven nul ligt en natuurlijk groot gelijk, maar hoe vaak krijgen we nou de kans om een duik te nemen in het diepste meer ter wereld?

In het dorpje Bolshie Koty lijkt het alsof de tijd stil heeft gestaan. Beeld Antje Veld

De volgende dag stappen we in Irkoetsk weer aan boord van de Transsiberië Express die ons in drie dagen helemaal naar Moskou brengt. Het voorbijschietende landschap bestaat uit vlakke graslanden, berkenbomen en af en toe een houten huis.

Als de verveling na urenlang boeken lezen en naar buiten turen dreigt toe te slaan, is daar gelukkig altijd nog de restauratiewagon. Waar sommige passagiers (al dan niet met behulp van een fles wodka) heel even je beste vriend worden, terwijl anderen zo snel weer uitstappen dat er alleen tijd is voor het uitwisselen van enkele beleefde blikken. Als de houten huisjes plaatsmaken voor het grauwe beton dat de voorsteden van Moskou markeert, weten we dat we afscheid moeten nemen van onze vertrouwde coupé.

Trein door zeven tijdzones

De Transsiberië Express doorkruist zeven tijdzones tussen Moskou en Vladivostok. Afhankelijk van het type trein kun je kiezen uit verschillende klassen. De Rossiya-trein is de snelste en populairste trein onder toeristen.

Reisreportages vanuit bijzondere bestemmingen, boeiende steden en verre streken, met reistips. U vindt ze op trouw.nl/reizen.

Lees ook:

Het eeuwige ijs van Siberië wordt drassig

De Siberische ondergrond ontdooit. Het leidt tot opmerkelijke vondsten uit de prehistorie, maar de verdwijnende permafrost is vooral alarmerend.

De Romanovs wilden álles hebben, blijkt in de Amsterdamse Hermitage

De opbrengst van de verzamelwoede van Russische tsaren, zo’n 3 miljoen objecten, is gehuisvest in de Hermitage in Sint-Petersburg. In de Hermitage Amsterdam zijn tot in augustus 200 topstukken uit deze schatkamer te bekijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden