Izabela Szylinska in een choreografie van Itzik Galili.

Dans

In deze versie van De Stervende zwaan is de ballerina een stoer wijf, dat af en toe struikelt maar altijd weer opstaat

Izabela Szylinska in een choreografie van Itzik Galili.Beeld Jeanette Bak

Geketende zwanen, nachtvlinders in coronatijd: de dansfilmpjes van The Dying Swans Project variëren op Anna Pavlova.

In het holst van de nacht danst een vrouw over een betonnen loopbrug, overkapt door een verlichte colonnade. Aan haar witte kostuum te zien, komt ze misschien wel uit een club en is ze na een avondje stappen op weg naar huis. De camera volgt haar tussen de graffiti: als een nachtvlinder die zich uit alle macht naar het licht vleugelwiekt. Wat zich tevoren heeft afgespeeld mogen we zelf invullen. Wie weet heeft ze enorme bonje gehad: deze vrouw, haar vuisten in de lucht, is een en al strijdlust.

Het krachtige vrouwbeeld dat danseres Barbara Melo Freire neerzet in Off white is gechoreografeerd door Virginie Brunelle en heel wat anders dan Anna Pavlova’s ballet­solo De stervende zwaan uit 1907. Pavlova, destijds een wereldberoemde Russische ballerina, danste daarin een etherisch poppe­tje, hóóg op de spitzen, in een wolk van witte tule. Met kleine pasjes – trip, trip, trip – en vloeiende bewegingen die vleugelslagen nabootsten, danste ze de gracieuze ‘doodsstrijd’ van een zwaan: een symbool voor vrouwelijkheid en elegantie, vanuit het perspectief van de man.

In Off white is de vrouw een stoer wijf, dat af en toe struikelt maar altijd weer opstaat. Het is één van de zestien dansfilmpjes van The Dying Swans Project, een internationale samenwerking tussen choreografen, componisten en filmmakers, mede geproduceerd door Holland Dance Festival.

Hedendaagse interpretatie

Elke film biedt een hedendaagse interpretatie van het iconische ballet dat Pavlova gedurende haar carrière zo’n vierduizend keer danste. Pavlova smolt met de rol samen. Naar verluidt riep ze op haar sterfbed in 1931: “Leg mijn zwanenkostuum klaar!”

Haar zwanensolo, niet te verwarren met het Tsjaikovski-ballet Zwanenmeer uit 1877, duurde slechts drie minuten, maar werd hét visitekaartje voor wat we als ballet zijn gaan zien. De solo door Michael Fokine, op een cellosuite van Saint-Saëns, was Pavlova op het lijf geschreven. In de jaren daarna werd de solo door talloze ballerina’s uitgevoerd, onder wie Margot Fonteyn en de Nederlandse topballerina Alexandra Radius.

Anneleen Dedroog in het stuk AELLΩ van Andonis Foniadakis.  Beeld Jeanette Bak
Anneleen Dedroog in het stuk AELLΩ van Andonis Foniadakis.Beeld Jeanette Bak

De dramatische finale is vaak gepersifleerd en nogal door commercials uitgewoond: de danseres/zwaan vouwt de armen/vleugels op haar rug, strekt één been vooruit en laat haar met witte veren getooide kopje hangen. Fokine bedoelde de doodsstrijd van een wit gevederde vogel natuurlijk niet letterlijk, maar zag er een metafoor in voor de algehele strijd in het leven, als een echo van vergankelijkheid.

Niet raar dus, dat de solo in coronatijd nieuwe associaties oproept. The Dying Swans’ initiatiefnemer Eric Gauthier herkende het dramatische slotbeeld in zijn dansers. Toen hij ze moest melden dat ze door een verlengde lockdown nog steeds niet konden optreden voor publiek, lieten de dansers van het Duitse Gauthier Dance teleurgesteld hun hoofd hangen. Hoe zou hij ze hun ‘voedsel’ en ‘veren’ terug kunnen ­geven om artistiek aan te sterken?

Internationaal creatief team

Binnen een week had hij een internationaal creatief team om zich heen verzameld. Via zoom werd over en weer geschakeld naar de oefenruimtes in Stuttgart. Met als boeiend resultaat een staalkaart van dans van nu, fraai in beeld gebracht.

De film van de Roemeen Edward Clug is esthetisch het sterkst: de naakte torso van danser Alessio Marchini wordt op z’n Vermeers uitgelicht terwijl hij steeds opnieuw probeert te duiken en op te stijgen: zijn ­voeten zitten vast in een bak water. Ander hoogtepunt is de Israëlische bijdrage van Itzik Galili. We zien alleen twee benen onder een witte tutu vandaan poppen. Van onderaf gefilmd, ontvouwt daartussen een dialoog in huidhongerige aanrakingen.

Zoveel choreografen, zoveel interpretaties, zoveel reflecties op de wereld tijdens en ná corona. All tomorrow parties van de Argentijnse Constanza Macras voelt dan als een heerlijke sprong vooruit: als we ein-de-lijk weer mogen feesten. Danseres Sidney Elizabeth Turtschi steekt met haar glitterjurk en casual baseball-jasje lichtvoetig af tegen een streng-klassieke Franse tuin. Ze danst compleet over de top, met geëxalteerde zwaaibewegingen uit de vogue-clubdans. Met terugwerkende kracht helemaal op ­Pavlova’s zwanenhuid geschreven.

The Dying Swans Project is te zien op holland-dance.com en op YouTube.

Lees ook:

Te koop in de ‘cadeauwinkel’ van Introdans: Pinokkio-kostuums van Jean-Paul Gaultier

Spaghettipakken, pruiken en een koninklijk balletkostuum: ze gaan woensdagavond onder de hamer. Dansgezelschap Introdans wil van de veilingopbrengst het gouden jubileum bekostigen.

Deze verstilde dansfilm had wel wat luider mogen klinken

Let me fly away with you, zingt Nina Simone in de slotscène van de dansvoorstelling Framed van Conny Janssen Danst. De vloer vult zich langzaam met de twaalf dansers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden