null Beeld

TaalTon den Boon

In den beginne haalden alleen sporters ‘alles uit de kast’

Vorige week stond in de krant dat G7-gastheer Boris Johnson ‘alles uit de kast’ had gehaald ‘om de wereld te doordringen van de Britse mondiale ambitie’. De uitdrukking staat – om meteen een lezersvraag te beantwoorden – sinds 1984 in Van Dale, aanvankelijk met een label ‘sport’ en de betekenis ‘het uiterste van zichzelf geven’. In een latere woordenboekeditie is daaraan een meer alledaagse betekenis toegevoegd: ‘alle mogelijkheden proberen, zijn uiterste best doen’.

Er is geopperd dat alles uit de kast halen uit de grafische sector afkomstig is. Met de kast zou de letterkast bedoeld zijn. Voor ingewikkeld zetwerk moesten zetters niet alleen loden staafjes uit de onderkast, maar ook uit de bovenkast halen. Het is een aantrekkelijke verklaring, maar er is geen bewijs dat ze waar is.

Gerrit Schulte

Waar komt de uitdrukking dan vandaan? De vroegste vindplaats in de krantendatabase Delpher dateert uit 1955. Een regionale krant citeert de destijds bekende wielrenner Gerrit Schulte, die tegen een jongere ploeggenoot zegt dat hij zich voortaan meer moet inspannen: ‘Je had alles uit de kast moeten halen jongen’.

In 1960 noemt dezelfde krant ‘alles uit de kast rijden’ typisch wielerjargon en in 1964 wordt in het Algemeen Dagblad wielrenner Jan Janssen geciteerd die ‘alles uit de kast gereden’ zegt te hebben in de Tour de France. Niet veel later duiken varianten op als ‘alles uit de kast fietsen, persen’ en in 1967 schrijft de Volkskrant over een roeiwedstrijd: ‘Slagroeier Van Nes had alles uit de kast geroeid’. Vanaf de jaren 70 wordt de uitdrukking ook buiten de sport aangetroffen.

Het is verleidelijk de kast in de uitdrukking te beschouwen als een verkorting van kettingkast, maar daar is geen bewijs voor. Misschien klopt simpelweg de huis-tuin-en-keukenverklaring die het Groot Uitdrukkingenwoordenboek geeft: alles wat je hebt (alle voorraden, alle energie) inzetten.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden