In de verfilming van ‘De geniale vriendin’ klinkt Napels door in elk detail

Hoofdrolspeelsters Elisa del Genio (Linù, links) en Ludovica Nasti (Lila).

Wie is de mysterieuze Elena Ferrante? De Italiaanse regisseur Saverio Costanzo werkte nauw met de schrijfster samen voor de verfilming van ‘De geniale vriendin’. Maar alle contact ging per e-mail. ‘Ik heb het raadsel Ferrante niet ontsluierd.’

Elena Greco, bijgenaamd Lenù, neemt op een ochtend in Turijn de telefoon op. De zoon van haar jeugdvriendin Lila vertelt dat zijn moeder sinds twee weken spoorloos is. Lenù zet de computer aan en begint hun geschiedenis op te schrijven. ‘Alles wat ik me ervan herinner, tot in de details.’ 

Zo begint ‘De geniale vriendin’ (2011), de eerste Napolitaanse roman van de mysterieuze Italiaanse schrijfster Elena Ferrante, die onder pseudoniem opereert. Er volgen nog drie delen over de levenslange vriendschap tussen de twee vrouwen. Het boek, dat nu is verfilmd in een serie, begint in de jaren vijftig in een Napolitaanse volkswijk, die wordt getekend door een rauwe machocultuur. De twee meisjes groeien er samen op, tussen ‘de geur van gefrituurde knoflook’.

Linù is blond, netjes en een beetje verlegen. Lila is donker, iets kleiner, maar voor niemand bang. Als ze op straat wordt lastiggevallen door etterbakjes, gooit ze met stenen. In de eerste klas van de lagere school blijkt ze al te kunnen schrijven en lezen. De pientere schoenmakersdochter heeft het zichzelf geleerd. Toch is het niet Lila maar Linù, de dochter van de conciërge, die mag doorleren. Lila moet van school om te gaan werken.

“Toen ik door Ferrante werd gevraagd om de serie te regisseren, hoefde ik niet lang na te denken”, zegt Saverio Costanzo (43) die dit najaar in een Venetiaanse villa de pers te woord stond. In de riante tuin spelen de twee fantastische, jonge hoofdrolspeelsters Ludovica Nasti (Lila) en Elisa del Genio (Linù). Ook Costanzo’s vriendin, de Italiaanse actrice Alba Rohrwacher, is meegekomen. Zij is in de serie de verteller. Het gezelschap is behoorlijk uitgelaten. ‘My Brilliant Friend’ is op het filmfestival van Venetië positief ontvangen.

Pseudoniem

“Ik had Ferrante’s boeken gelezen en was weg van het verhaal, dus de opwinding was groot toen Ferrante te kennen gaf mij te willen als regisseur. En nee, ik zal het maar meteen verklappen, ik heb het raadsel Ferrante niet ontsluierd.” Vorige jaar lanceerden wetenschappers uit Padua de theorie dat de Napolitaanse schrijver Domenico Starnone achter het pseudoniem zou schuilen, maar Ferrante heeft dat nooit bevestigd. Regisseur Costanzo is niet wijzer geworden over haar ware identiteit. “We hebben elkaar niet ontmoet. Ons contact verliep geheel via email en het was zeer ontroerend om dagelijks haar aantekeningen te ontvangen.”

Scène uit ‘My Brilliant Friend’.

Ferrante trad op als co-scenarist van de serie en was volgens Costanzo nauw betrokken bij het denkproces. “Ze was erg coöperatief, ook toen bleek dat de serie een iets andere structuur kreeg dan het boek. Ik heb het niet over het emotionele hart van de vertelling, dat bleef onaangeroerd, maar Ferrante begreep meteen dat cinema iets anders is dan literatuur en dat er bijvoorbeeld wat chronologische aanpassingen nodig waren.”

Ferrante had volgens de regisseur een gidsende rol. “Ze bewaakte de productie en behoedde ons voor fouten. Ze observeerde, luisterde, deed suggesties en schreef ook een paar extra scènes. Heel open en heel precies, zoals ze ook haar boeken schrijft.”

Dat Ferrante’s Napolitaanse kroniek zo’n wereldwijd succes is (tien miljoen boeken in veertig landen), komt volgens Costanzo vooral door de manier waarop ze het thema vriendschap behandelt. “Het coming of age-verhaal is een aansprekend genre, maar dat is niet alles. Ferrante zoekt naar diepere waarheden over wat ons als mensen beweegt. Ze werpt ook licht op meer obscure details. Vriendschap gaat niet alleen over liefde, maar ook over rivaliteit. Ze vraagt bijvoorbeeld of je blij kunt zijn als de ander succes heeft. Ze confronteert je met dat soort intieme vragen. En ze schrijft erover op zo’n manier dat je bij jezelf te rade gaat, iets wat alle goede kunst doet.”

Mega-casting

Met het verhaal en de karakters kon hij goed uit de voeten, zegt de regisseur, die furore maakte met de verfilming van Paolo Giordano’s ‘De eenzaamheid van de priemgetallen’. “Maar wat voor mij wel even wennen was, was de enorme schaal van de productie. De twee meisjes in het eerste deel en de twee jonge vrouwen in het tweede deel van de serie zijn uit duizenden aspirant-actrices gekozen. Het was een mega-casting. We wilden echte Napolitaanse karakters met een authentiek Napolitaans accent, dus we hebben daarvoor heel Campanië afgestruind.”

Omdat de Amerikaanse producent HBO aanhaakte bij de Italiaanse publieke omroep Rai, kon Costanzo over een fiks budget beschikken. “Daarmee konden we de Napolitaanse volkswijk compleet reconstrueren in de stijl van de jaren vijftig. We hadden een verlaten fabriek tot onze beschikking in de buurt van Caserta, zo’n twintig minuten rijden van Napels, waar we alle vrijheid hadden om de sets op te bouwen, heel ambachtelijk.”

De Italiaanse serie is ook de eerste niet-Engelstalige productie die HBO financierde. Druk om de productie internationaler te maken, was er volgens Costanzo nooit. “HBO begreep heel goed dat de serie in het Italiaans, met Napolitaans dialect, moest worden gemaakt, zo authentiek mogelijk. Hoe lokaler, hoe universeler, daar geloof ik heilig in en HBO gelukkig ook.”

Dat Costanzo in de toekomst ook de andere drie Napolitaanse romans gaat verfilmen, ligt in de lijn der verwachting. Voor vier seizoenen die in totaal 32 delen tellen, schrikt hij niet terug. “Ik zie Ferrante’s boeken als één groot wervelend verhaal.”

Te zien

De 8-delige televisieserie ‘My Brilliant Friend’ is in november begonnen op HBO en Rai-1 en is in de kerstvakantie te zien op de Belgische televisiezender Canvas (25 t/m 28 december en 1 t/m 4 januari, elke avond om 22.00 uur). Ook is de serie begin volgend jaar integraal te zien op het Filmfestival van Rotterdam (23 januari t/m 3 februari).

Lees ook:

Onder eigen naam geeft Domenico Starnone zijn alter ego Elena Ferrante een ijzingwekkend antwoord

Domenico Starnone werd onlangs ontmaskerd als de man achter het pseudoniem Elena Ferrante. Lees je zijn nieuwe roman nu anders?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden