BoekrecensieAmerikaanse literatuur

In ‘De stilte’ laat Don DeLillo de mens nadenken over zijn rol in de kosmos

null Beeld
Beeld

Don Delillo confronteert je koel met de soms ijzingwekkende raadsels van ons bestaan

Don DeLillo (1936) behoort ongetwijfeld tot de grote Amerikaanse schrijvers maar hij is wel een geval apart. Schreven de toonaangevende Amerikaanse auteurs van na de oorlog, Saul Bellow, John Updike en Philip Roth (inmiddels allemaal dood) in de eerste plaats over de Amerikaanse mens, in de stad of op het platteland, over zijn psychologie en zijn dromen, Don DeLillo schrijft over het technologisch universum, over een wereld waarin de persoonlijkheid van de mens juist wordt beproefd, misschien wel uitgevaagd. Zijn jongste roman De stilte eindigt met de zin “De wereld is alles, het individu is niks. Begrijpen we dat allemaal?” Waarna er nog een laatste personage naar een zwart scherm zit te kijken.

DeLillo’s romans hebben vaak iets apocalyptisch, mensen zitten opgesloten, zijn ergens gestrand en moeten hun nieuwe, benarde situatie onder ogen zien. In De stilte crasht een vliegtuig met Jim en Tessa erin, ze overleven en haasten zich naar hun vrienden Max, Diana en Martin, bij wie door een of ander technisch mankement alle schermen op zwart staan, net als in de rest van de stad. Een wereld die op het punt staat onder te gaan, of is het iets anders? Martin, een Einstein-adept oppert dat onze wereld, die van vlees en bloed, misschien maar relatief is en dat ze op het punt staat te veranderen: “Stel dat we niet zijn wat we denken te zijn? Stel dat de wereld die we kennen helemaal opnieuw wordt geordend terwijl we staan toe te kijken of zitten te praten?”

DeLillo schrijft niet over de mens met zijn eigenaardigheden en zwakheden maar over zijn duizelingwekkende gedachten, niet over zijn plaats op aarde maar zijn plaats in de kosmos.

Zijn verhalen zijn uitgeloogd, kaal, ontheemd; gevoelens, verlangens, religie en seks zijn er als het ware mechanische automatismen. Mensen lijken elkaar te kennen maar weten in de tussentijd niets van elkaar. Je kunt het al met al moeilijk aangename leesstof noemen, maar onveranderd appelleren zijn boeken ook aan diepe vragen over ons bestaan.

In De stilte betreden we de onthutste wereld van vijf androïden, die ongemerkt geregeerd worden door cyberaanvallen, biologische agressie, quantumdominantie, de terreur van drones. DeLillo schildert die wereld af als een nabije toekomst, ergens valt het jaar 2022, maar je voelt dat ze er nu al is. Je ziet het in grote menigten, van mensen nieuwsgierig om zich heen kijkend: “ze escorteren elkaar allemaal door de massale slapeloosheid van deze onbevattelijke tijd”.

Don Delillo Beeld
Don DelilloBeeld

Anders dan de min of meer gezellige, herkenbare werelden van de Amerikaanse realisten, is die in DeLillo’s boeken koel, illusieloos. Een van de opmerkelijkste eigenschappen van zijn romans is dat ze zo kort zijn, De stilte reikt met een grote bladspiegel nauwelijks tot aan de 125 pagina’s. Dat komt omdat DeLillo alleen het essentiële beschrijft.

En de essentie in De stilte is dat het technologisch universum niet langer functioneert, en de mens, deelnemer en slachtoffer, moet zich opnieuw zien uit te vinden.

Maar het soortelijk gewicht in deze romans is enorm, ze confronteren je, zonder opsmuk of symboliek, met de soms ijzingwekkende raadsels van ons bestaan, niet als een onheilsprofeet maar als een koel registrator van universele, en tenslotte toch typisch menselijke twijfels.

null Beeld

Don DeLillo
De stilte
Vert. Jan Fastenau. Ambo Anthos; 126 blz. € 16,99

Lees ook:

Hoe gewoon is ons bestaan als je wat beter kijkt?

Don DeLillo speurt naar zin en verbintenis in een onmenselijke omgeving

Bij vallende man kijk je haast hallucinerend tussen de regels

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden