null Beeld

ColumnDoortje Smithuijsen

In de ‘gig-economie’ krijgen apps de rol van ophitsende manager

‘Waarom rijdt hij nog niet?’ Samen met een vriend staarde ik naar een scherm van mijn telefoon, waarop een ‘Gorilla’ te zien was – niet het dier, maar een koerier van het bedrijf met die naam. Onze Gorilla was bepakt met een bak chocolade-ijs. Maar als we heel eerlijk waren, hadden mijn vriend en ik niet per se zin in dat ijs – we wilden vooral weten of de Gorilla-koerier de belofte van een bezorging in minder dan tien minuten voor 1,80 euro echt waar zou maken.

Mijn vriend had een timer aangezet. ‘Beweegt hij al?’ We waren alweer een minuut verder. ‘Nog niet’, zei ik zenuwachtig. Waarom vond ik het zo belangrijk dat die Gorilla zijn belofte waar zou maken?

Zeepjes met een speeltje

‘Gamificatie’ is het principe van het toevoegen van spelelementen in situaties die in principe niet spel-gerelateerd zijn. Denk aan elektrische tandenborstels voor kinderen die een liedje spelen als je een minuut hebt gepoetst; of zeepjes met een speelgoedje erin, zodat je langer je handen wast.

In de digitale ‘gig-economie’ heeft gamificatie een nieuwe rol ingenomen: die van ophitsende manager. Apps als Uber willen hun chauffeurs bijvoorbeeld motiveren zo vaak mogelijk te rijden: hoe meer chauffeurs immers, hoe korter de wachttijden, hoe populairder de app. Maar omdat Uber de chauffeurs niet kan dwingen de weg op te gaan – zij zijn immers zelfstandigen – gebruikt de app daar game-technologie voor.

Uber stelt dagelijkse verdiendoelen in, die de chauffeur kan bereiken. Soms worden ze aangemoedigd een door de app zelf bedacht standaarddoel van 25 ritten te halen – zodra ze op de helft zijn, krijgen ze een extra aanmoediging. Bij een bepaald aantal vijf sterren-recensies krijgt de Uberchauffeur een digitale award.

Consumenten zijn net zo erg

Het klinkt natuurlijk afkeurenswaardig, zo’n ophitsend game-algoritme – maar consumenten zijn eigenlijk net zo erg. Mijn vriend en ik bleven maar staren naar de Gorilla, terwijl die zich op mijn telefoonscherm door de digitale stad bewoog. Ineens leek er niets meer zo belangrijk als het zo snel mogelijk ontvangen van ons ijs. Eigenlijk zitten we collectief in een soort vicieuze cirkel van gamificatie: aanbieders worden opgejut zo snel mogelijk te leveren; consumenten zijn constant op zoek naar een nóg snellere bezorgtijd – en hebben daarbij steeds minder interesse in de manier waarop die snelle levering tot stand komt.

Gorilla breekt overigens wel met het inmiddels beruchte verdienmodel van schijnzelfstandigheid door koeriers standaard minimaal 20 uur per week in dienst te nemen. Ondertussen is de gamificatie er niet minder om: altijd binnen tien minuten op je bestemming aan moeten komen, lijkt mij behoorlijk stressvol. Over Uber is bekend dat chauffeurs, opgehitst door het algoritme, geregeld ongezond lange werkdagen maken. Ik vraag me af wat er met Gorilla-koeriers gebeurt als ze het idee hebben dat ze niet hard genoeg fietsen: zouden ze nog op het groene licht wachten, links en rechts kijken voor ze oversteken?

Overigens dacht ik daar absoluut niet aan toen mijn vriend en ik onze nieuwe recordbezorging zaten te klokken. ‘Acht minuten’, concludeerde hij tevreden toen er werd aangebeld. Het ijs was nog zo koud dat we het in de magnetron moesten zetten.

Doortje Smithuijsen is filosoof en journalist en schrijft om de week over de dilemma’s in de online-samenleving. Meer stukken van haar hand vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden