ReportageBredaPhoto

In de fototentoonstelling van Jan Hoek is het model aan de macht

Multidisciplinair kunstenaar Bruin Parry tijdens de perspreview van de tentoonstelling Power to the Models in het Stedelijk Museum als onderdeel van BredaPhoto, de grootste fototentoonstelling van de Benelux.Beeld Wieger Windhorst

Mensen houden van hokjes, van clichés én van mooie plaatjes. Kunstenaar Jan Hoek probeert in een tentoonstelling in Breda die clichés te doorbreken door elf modellen zélf te laten bepalen hoe ze op de foto komen.

Bruin Parry wil eigenlijk Bruin Jackson heten, naar zijn idool Michael Jackson. Bruin maakt kunst en hij zingt en danst, op foto’s zie je hem nonchalant-stoer poseren met een witte pruik en een wit pak, in een videoclip zie je hem dansen en zingen. Hij heeft het downsyndroom, maar daar gaat het hier niet over. Parry mocht zelf bepalen hoe hij op de foto ging, het resultaat is nu te zien in Breda, als onderdeel van de tentoonstelling ‘Power to the models’. Kunstenaar Jan Hoek (1984) laat daarin elf mensen zélf de regie bepalen over hoe ze geportretteerd worden.

De tentoonstelling kun je zien als elf losse exposities, waarin iedereen op zijn of haar eigen manier zichzelf voorstelt. Licht chaotisch bijvoorbeeld bij Ismail Ilgun, die in 2016 nationaal bekend werd als treitervlogger. Hij is nu jongerencoach in Slotervaart, en presenteert zichzelf met foto’s van zijn transformatie van blowende YouTube-filmer tot nu, aangevuld met handgeschreven commentaar. Over hoe hij op festivals mocht praten over zichzelf, en op tv. ‘Samen met Mies Bouwman bij de dwdd. Ze was heel lief’, schreef Ilgun, en zette er een hartje onder.

Ismail Ilgun, die in 2016 nationaal bekend werd als treitervlogger.Beeld Ikennavisuals

Heel anders is de presentatie van veehouder Dick de Koning. Strak, met zonnige foto’s van kippen, eieren en biddende kinderen bij een reep kunstgras en een paar hooibalen. “Er is een hoop woede bij boeren, hoe zij als dieronvriendelijk en niet-schoon worden neergezet door mensen uit de Randstad die geen idee hebben hoe het er op het platteland aan toegaat”, aldus De Koning. Op een filmpje, gemaakt met boerenactiegroep Agractie – die samen met het Farmers Defense Force actievoerden tegen het stikstofbeleid – zien we De Koning koeien voeren en vertellen dat het belangrijk werk is wat hij doet. Een kabbelend pianomuziekje op de achtergrond en het logo van de actiegroep maken het plaatje af.

Veehouder Dick de Koning.Beeld Gerhard Nel

Elf zelfportretten dus waarbij de bezoeker ook een introductie in het wereldbeeld van de geportretteerde krijgt. En, subtiel, een commentaar op hoe mensen bij wie één eigenschap net wat anders is dan gemiddeld, in de beeldvorming vaak moeilijk los komen van de clichés die aan die eigenschap kleven.

Plastische chirurgie

De maker van de tentoonstelling is opvallend buiten beeld, toch is dit een typisch Jan Hoekproject. De kunstenaar is altijd al geïnteresseerd in buitenstaanders, hij werkte met transgender sekswerkers in Kaapstad, maakte portretten van dakloze, ‘koninklijk’ uitziende mannen in Ethiopië, van gehandicapten in Ghana. Hij kreeg ook kritiek op zijn voorkeur voor het ‘uitvergroten van ongeluk’, hij zou profiteren van hun kwetsbare positie.

Opvallende, bijna saillante voetnoot bij deze editie van fotofestival Breda Photo, waar ook deze tentoonstelling onder valt, is dat een ander project van een Nederlandse fotograaf werd gestopt vanwege soortgelijke kritiek. Erik Kessels plakte met de computer gemanipuleerde foto’s van mensen die plastische chirurgie hadden ondergaan op de vloer van een overdekt skatepark. Skaters zouden die afbeeldingen laten vervagen door eroverheen te rijden. Na internationaal onlineprotest besloot het skatepark de foto’s te verwijderen.

Jyoti Weststrate.Beeld Dagmar van Weeghel

Organisatie en fotograaf waren teleurgesteld dat hun project niet opriep wat ze wilden: een dialoog over schoonheidsidealen. In plaats daarvan reageerde het onlinepubliek op de beelden van skaters die foto’s van vrouwen vernietigden. De bedenker, de festivalorganisatie en zelfs de skatehal hadden niet door dat de foto’s heel realistisch overkomen, ook al zijn het geen bestaande personen. Ze realiseerden zich kennelijk ook niet dat het niet erg origineel is om plastische chirurgie te gebruiken als kritiek op een dwingend schoonheidsideaal. En dat het onsmakelijk is om daar foto’s van willekeurige mensen voor te gebruiken.

Een paar honderd meter verder heeft Jan Hoek de mogelijkheid van zo’n ophefcircus slim ontweken. Door mensen die vaak niet gehoord of gezien worden nu een vrij podium te geven, zelf de regie te geven. Charmant is het dat Hoek zich niet, zoals je had kunnen verwachten, tussen bezoeker en ‘model’ heeft gewrongen, ook niet in bijvoorbeeld de tekstbordjes of een filmpje erbij. Al heeft hij natuurlijk wel de keuzes voor de modellen gemaakt. Mooie toevalstreffer, gezien het skatehaldrama, is de presentatie van Hatti Rees, een ‘genderhybride make-up-artist’. Iemand die met behulp van allerlei vooral digitale technieken haar eigen portret vervormt en verkleurt, en zo een wereld maakt ‘waarin je kunt zijn wie je maar wilt’. Een wereld waar het universum van Jan Hoek naadloos in overloopt.

★★★★☆ 
Power to the models, tot en met 29 november in Stedelijk Museum Breda. Breda Photo duurt tot 25 oktober.

Lees ook:

Skatebaan verwijdert foto’s van vrouwen die cosmetische chirurgie hebben gehad: ‘Het versterkt clichés’

Zestig enorme foto’s van gezichten van vrouwen die cosmetische chirurgie hebben ondergaan, worden na online ophef verwijderd uit skatehal Pier15 in Breda. Dat heeft de skatehal besloten in overleg met BredaPhoto, het internationale fotofestival waar het fotoproject onder valt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden