null Beeld

TaalTon den Boon

In ‘budget’ maakt de klemtoon het verschil

Budget – haast dagelijks staat het woord in de krant in de betekenis ‘begroting’ of ‘hoeveelheid beschikbaar geld’. Overal zijn immers budgetten voor nodig: voor natuurbeheer, voor energietransitie, voor onderwijs. Soms zijn budgetten ‘taakstellend’, vaak worden ze ‘krap’ genoemd, of juist ‘ruim’. En ook al zijn ze ruim, toch worden budgetten doorgaans ‘overschreden’.

In budget ligt de klemtoon meestal op de tweede lettergreep, althans bij sprekers die het meervoud ‘budgetten’ kiezen. Sprekers die het meervoud ‘budgets’ kiezen, leggen het accent juist vaak op het eerste woorddeel. Daarnaast wordt budget sinds enige jaren ook – maar dan altijd met het accent op het eerste woorddeel – als predicatief bijvoeglijk naamwoord gebruikt in de betekenis ‘voordelig’, zoals in ‘we reizen budget’. Ook in daarmee samengestelde woorden van het type budgetreis ligt het accent op het eerste woorddeel.

Uit de tijd van Willem de Veroveraar

Het Nederlands heeft het zelfstandig naamwoord budget aan het begin van de negentiende eeuw overgenomen uit het Engels, dat het woord op zijn beurt ten tijde van Willem de Veroveraar (elfde eeuw) heeft ontleend aan het Oud-Franse woord bougette: een tas waarin zich de staatsfinanciën bevonden. In het Engels veranderde de betekenis van budget van de portefeuille met de begroting naar de inhoud, dus de begroting zelf.

Via zijn etymologische wortels heeft budget verrassende verwanten. Het Oud-Franse bronwoord bougette is de verkleinvorm van bouge (leren reistas of tas in het algemeen), dat teruggaat op het gelatiniseerde Gallische woord bulga voor een leren zak. Dat woord gaat mogelijk terug op een Keltisch werkwoord voor opzwellen (bijvoorbeeld bolgaim), dat tevens gerelateerd wordt aan balg (blaasbalg) en ook wel aan verbolgen (boos), dat dus geparafraseerd kan worden als ‘opgezwollen’, oftewel zich dik gemaakt hebbend van boosheid.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden