klein verslag

In Afrika is een te grote droom aan diggelen geslagen

Kunst uit Benin in een museum in Parijs.  Beeld AP
Kunst uit Benin in een museum in Parijs.Beeld AP

Thuis in de woonkamer hangt een houten beeldje van een zogende vrouw. Mijn partner bracht het lang geleden mee van een reis naar Kenia. Volgens het ‘Jewels & Antiquity’-kaartje om haar nek (de nek van het beeld dan) stelt zij een Ashanti figure from Ghana voor. Een chief van een tribe nog wel.

Wim Boevink

Of dat zo is valt te betwijfelen, een zogende vrouw als hoofd van een stam, maar misschien is het kaartje in de souvenirwinkel van de luchthaven van Nairobi destijds om de verkeerde nek gehangen.

Voor zover ik kan nagaan, is het wel nagemaakt van houtsnijwerk van de Ashanti, een volk dat zijn leefgebied heeft in het zuiden van Ghana, waar het in de zeventiende eeuw de tussenhandel in slavernij verzorgde met de Europeanen.

Op de site genuineafrica.com vind ik een soortgelijk ‘echt’ Ashanti-beeld van een zogende vrouw dat wordt aangeboden voor 950 dollar. Op die site, met zetel in New York, wordt gehandeld in alle mogelijke Afrikaanse kunstvoorwerpen en alleen de lijst met volkeren is al indrukwekkend en lijkt in niets op de naties die wij nu kennen.

De Ashanti, Bag, Bakongo, Bakoto, Baluba, Bambara, Bamileke, Baule, Bembe, Bete,
de Chokwe, de Dan, Dogon, Duma, Fang, Grebo, Guro, Hemba, Igbo, Jimini, Kuba, Kwele,
de Makonde, Marka, Pende, Punu, Rasta, Senufo, Songye, Teke,
de Tetela, Tikar, Yaja, Yaure, Yoruba, de lijst is verre van uitputtend, maar klinkt al als een gezongen droom van een continent.

Door al die leefgebieden zijn grenzen gekrast, die heel andere belangen moesten dienen dan die van de volkeren. Soms zullen die grenzen pacificerend hebben gewerkt, maar zeker ook verdeling, uitbuiting en ellende hebben gebracht. Het continent werd cultureel en materieel geleegd. Afrika is al eens het warenhuis van de wereld genoemd.

Bezielde lading

De zogende vrouw aan de muur brengt me terug bij het debat over de mogelijke teruggave van Afrikaanse kunst, zoals die ligt opgeslagen in de grote musea van Europa. De echte kunst, de kunst met de spirituele, ­bezielde lading, de kunst waarmee die volkeren op dat continent hun goden en voorouders eerden, hun hoofden, hun koningen, hun vrouwen.

null Beeld

Vorige week verscheen het rapport waarom de Franse president Macron in deze kwestie had gevraagd en de conclusie was radicaal: al het cultuurgoed uit Afrika moet terug, ongeacht de wijze waarop het is verworven. Via militaire strafexpedities, via verzamelaars, via de handel of via wetenschappelijk onderzoek, het maakt niet uit: alle afspraken uit de koloniale tijd waren afspraken tussen ongelijken.

De Franse musea moeten nu een lijst maken van al hun Afrikaanse bezittingen, gerangschikt op herkomstlanden en daarna aan die landen de lijst voorleggen. Dan kunnen de staten zelf bepalen wat ze terug willen hebben.

Je voelt hier, gezien het onderscheid tussen etnische volkeren en postkoloniale naties, al enige wrijving ontstaan, en gisteren waarschuwde een grote Duitse cultuurbobo (ook Duitse musea bezitten veel Afrikaanse kunst) in de Frankfurter Allgemeine al voor overhaaste actie, alsof het koloniaal verleden in één klap kon worden goedgemaakt.

Daarvoor is, denk ik, in Afrika een te grote droom aan diggelen geslagen.

Met het oog van een antropoloog en de pen van een dichter doet Wim Boevink dagelijks verslag over de grote en kleine wereld om hem heen.

Lees ook:

‘Roofkunst is een opgerekt begrip’

Als Frankrijk de geroofde kunst uit Afrika teruggeeft, houdt kunsthistoricus Didier Rykner zijn hart vast.

Nigeria wil geroofde kunst terug

Nigeriaanse cultuurhistorische schatten ter waarde van honderden miljoenen euro’s liggen nog altijd in westerse musea. In Leiden onderhandelt het Afrikaanse land over terugkeer van zijn stukken.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden