InterviewIlse Warringa

Ilse Warringa over Luizenmoeder - De Film: ‘De afdeling Humor en de afdeling Woke leven op gespannen voet’

Actrice Ilse Warringa kreeg bekendheid na haar rol als ‘Juf Ank’ uit de Luizenmoeder.  Beeld Joris van Gennip
Actrice Ilse Warringa kreeg bekendheid na haar rol als ‘Juf Ank’ uit de Luizenmoeder.Beeld Joris van Gennip

Voor Ilse Warringa was het verhaal van De Luizenmoeder-serie nog niet af. Vandaar Luizenmoeder - De Film. Ze schreef het script, regisseerde de film en speelt de hoofdrol. Een gesprek over hysterische ouders én de noodzaak van satire.

Voor sommigen is het misschien een teleurstelling: meester Anton (Diederik Ebbinge) zit er niet in. Maar Luizenmoeder - De Film blijkt na de zeer succesvolle De Luizenmoeder-televisieserie heel goed zonder hem te kunnen. Dat komt vooral doordat juf Helma, actrice Leny Breederveld, wat dominanter aanwezig is en zich zelfs van haar activistische kant laat zien.

Ze redt zich heus wel zonder Anton, stelt Juf Ank (Ilse Warringa) de ouders gerust. Ank neemt het directeurschap van De Klimop over, naast haar groep 6. “Nee”, weet ze zeker, “we willen geen managers, die hebben geen hart”, en zo heeft ze op een gegeven moment vijftig leerlingen, want groep 7 is even zonder docent. En dat gaat best goed, als de ouders zich er maar niet mee bemoeien.

Maar we kennen de ouders van De Klimop. Die eisen juist managers met 21st century skills, en ze willen e-learning at school. Onderwijs kortom dat controleerbaar en meetbaar is. En die managers die er dan komen, en Ank als directeur afzetten, introduceren robots en camera’s in en om de school. En op het China-themafeest wordt het Chinese schoolsysteem de hemel in geprezen en wordt het schoolplein door de ergste naïevelingen zelfs omgedoopt tot Plein van de Hemelse Vrede.

Ilse Warringa als Juf Ank in de televisieserie De Luizenmoeder Beeld AVROTROS
Ilse Warringa als Juf Ank in de televisieserie De LuizenmoederBeeld AVROTROS

Te ver doorgeschoten leerlingvolgsystemen

Krankzinnigheid ten top, denk je, maar in het onderwijssysteem viert de controleerbaarheid hoogtij, weet actrice en regisseur Ilse Warringa (45) tijdens een gesprek bij haar om de hoek in het Amsterdamse Vondel CS. Dat verhaal wilde ze vertellen, daar moest haar film over gaan. “Ouders hebben geweten hoe lastig dat digitale onderwijs was al die coronamaanden. Vooral hoe je je kind gemotiveerd houdt en daarbij helpt. Niet aan te raden dus. En die ongerustheid over het te ver doorgeschoten rapporteren, de leerlingvolgsystemen, had ik al lang.”

Warringa staat ervan te kijken: “We hebben ineens een maatschappij van wantrouwen. Een goede docent kan een kind echt wel inschatten. De kracht van een klas en van een goede docent is enorm. Mijn ouders waren blij als wij als kinderen blij uit school kwamen. Het maakte niet zoveel uit hoe we scoorden. Nu wil iedere ouder het onderste uit de kan voor z’n eigen kind. Ja, ik ben natuurlijk net zo, ik wil ook dat het maximale uit onze kinderen wordt gehaald. Maar ik geloof dat ik er iets minder extreem in ben geworden.”

Hoe kwam ze eigenlijk aan materiaal voor deze nieuwe Luizenmoeder-scènes? Haar zoon en dochter zitten inmiddels op de middelbare school. Gelukkig zijn er nog nichtjes en haar zus die intern begeleider (IB’er) is in het basisonderwijs. “En er zijn ouders en docenten die me mailen met rare voorvallen die ik gebruik. Elk schoolplein is een mini-Nederland.”

Alle ouders lijken het beter te weten

Haar script voor de film was af toen corona uitbrak, in maart vorig jaar. Ze had veel thuisonderwijsscènes geschreven, zo van: als ouders ontevreden zijn over het onderwijs, gaan ze dit waarschijnlijk massaal initiëren. Alle ouders lijken immers beter te weten dan docenten hoe hun kind les moet krijgen.

“Maar toen gebeurde in de echte wereld wat ik had voorspeld. Alle ouders zaten ineens met hun kinderen thuis. Ik dacht: daar gaat mijn film, het gebeurt al! Toen wist ik: het moet nog extremer, vandaar die robots, en kinderen die worden gevolgd door camera’s.”

Zo krijg je een sfeer waarbij leerlingen en ouders zich niet meer verantwoordelijk voelen voor elkaar en zeker niet voor een jongen als Bradley met z’n stekeltjeshaar, die als lastig wordt gezien en niet wordt meegevraagd na schooltijd. Hij valt tussen wal en schip. Ook omdat hij geen mondige moeder heeft. Het leidt tot ontroerende momenten in de film als juf Ank hem maar mee naar huis neemt, als zijn moeder hem weer niet ophaalt, en niemand anders zich om hem bekommert.

Ilse Warringa kreeg bekendheid na haar rol als Juf Ank in de Luizenmoeder.  Beeld Joris van Gennip
Ilse Warringa kreeg bekendheid na haar rol als Juf Ank in de Luizenmoeder.Beeld Joris van Gennip

Veel mensen zijn bang om te kwetsen

We komen te spreken over een tweede, zeker zo belangrijke kwestie die haar aan het hart gaat: het verdwijnen van humor, van satire en ironie in het dagelijks leven, op tv, in de kunst. Warringa staat ervan te kijken dat veel mensen ineens alleen maar bang zijn een ander te kwetsen. In de serie De Luizenmoeder die vanaf 2018 op tv te zien was – en bij sommige afleveringen 5,5 miljoen kijkers trok – zat humor die al een tijdje verdwenen leek.

Harde grappen soms, waarmee de scriptschrijfster en actrice volgens Matthijs van Nieuwkerk in De Wereld Draait Door ‘de mannen van VI reduceerde tot onschuldige koorknaapjes’. Het is nodig, vindt Warringa, in deze tijd waarin zelfs komieken op eieren lopen. “Ik leef van humor, het is mijn middel om te communiceren, mijn taal. Maar ik ben niet de grappigste op verjaardagen, ik schrijf en speel liever humoristische scènes.”

Haar grote voorbeeld? “De Britse komiek Ricky Gervais die met de kantoorserie The Office en Extras absurde en ongemakkelijke situaties als geen ander verbeeldde, hoe je je eruit praat, misverstanden tussen mensen.”

Wie is Ilse Warringa?

Ilse Warringa (Dalfsen, 1975) studeerde zang en theater aan de ArtEZ hogeschool voor de kunsten in Zwolle en Kampen. De hitserie De Luizenmoeder, die ze bedacht en schreef, kreeg in 2018 de prijs voor het beste Nederlandse scenario. Warringa kreeg dat jaar ook een Gouden Kalf en een Zilveren Televizier-ster voor haar rol daarin als juf Ank. Ze speelde bovendien verschillende rollen in de satirische NTR-serie Nieuw Zeer, waarvoor ze ook de eindredactie deed.

Hans Teeuwen was lang mijn grote inspirator

En in Nederland? “Hans Teeuwen was lang mijn grote inspirator. Onbetwist bovenaan. Hoe hij ook tijdens corona in zijn YouTube-filmpjes zijn woede binnenhoudt en het dan weer uitschreeuwt. Ik vind het leuk als iets onconventioneel is, ook op het toneel, ik laat het liefst iets vreemds gebeuren wat het publiek niet verwacht.”

Met Lies Visschedijk en Marije Gubbels richtte Warringa in 2004 toneelgroep Bloody Mary op, waarmee ze komedies maakte. Ook had ze een eigen cabaretprogramma, en in 2003 werd ze tweede op festival Cameretten. Helaas wordt ironie nu nauwelijks meer verstaan, zegt ze. Warringa vat het zo samen, met een juf Ank-gezicht en juf Ank-stem: “De afdeling Humor en de afdeling Woke leven op gespannen voet.”

Nu, wil ze maar zeggen, met zo’n strijdbare Black Lives Matter- en genderbeweging is humor ver te zoeken. Ze snapt dat ook wel: “Als je ergens heel erg voor vecht, dan heb je geen afstand. Dan kun je er nog geen grappen over maken. Dat zal over een paar jaar misschien wel weer komen. Maar het moet niet te lang duren.”

Je moet vrij kunnen blijven denken

Ook wil ze weer kinderprogramma’s zien waarin anarchistische thema’s zitten ‘in plaats van het moralisme van nu’. “Zoals indertijd Theo en Thea en Rembo en Rembo. Laat kinderen iets zien wat ze niet meteen snappen. Leer ze dat ze op verschillende manieren naar iets kunnen kijken. Je moet vrij kunnen blijven denken. Je hoeft niet te kwetsen, niet de profeet in z’n onderbroek afbeelden, maar wel vormen bedenken waarin je heikele kwesties aankaart.”

Als je gereformeerd bent opgevoed, zoals Warringa in Dalfsen, ‘ook al was het niet zo streng’, krijg je een zwaar geweten gratis mee. En dan verdraag je dat moralisme ook een stuk minder.

“Verder blijf ik een provinciekind, qua mentaliteit. Proberen vriendelijk te zijn. In Amsterdam is de sfeer anders. Als ik in een winkel vraag om een bepaalde shampoo, krijg ik te horen (zet kortaf Amsterdams stemmetje op): “Als die er niet meer staat, dan hebben we ’t niet”. In Overijssel zouden ze eerder zeggen (op z’n Sallands): “Oh, wat vervelend, staat die er niet? Dan kijk ik wel even achter”. Wat zachter, niet voortdurend op je strepen.”

Alle acteurs moesten zich precies aan de tekst houden

Deze film is haar regiedebuut. Maar omdat ze de Luizenmoeder-serie ook had geschreven, was ze al een lastig geval bij alle acteurs, zat ze er al bovenop, zegt ze zelf lachend. Steeds hamerde ze erop te zeggen wat er in het script stond. “Ik zei dan: Lullig, maar er staat eigenlijk dit en dat... Dus dat ik deze film ging regisseren gebeurde eigenlijk op een heel natuurlijke manier.”

“Ik kijk altijd met een haviksoog naar alles, ook naar mezelf. Ik zie mezelf nu raar met mijn handen doen. Hou ’ns op, denk ik dan. Ook op het toneel ben ik een speler die niet verdwijnt in een rol, ik denk eerder: Oh nee, verkeerde timing, ik moet na afloop niet vergeten te zeggen tegen haar dat ze moet wachten voor ze die zin zegt. Oh nee, het publiek lacht niet, dat komt natuurlijk doordat… enzovoort.”

Alle acteurs moesten zich dus in deze film precies aan haar tekst houden. Warringa: “Alleen Juf Helma (actrice Leny Breederveld) en Beppie Melissen, die nu ook meedoet, heb ik iets meer vrijgelaten, zij zijn de grote anarchisten. Uit de Carver-traditie. Maar ik ben het gelukkigst als daar de lach valt waar ik hem heb bedacht.”

Luizenmoeder- De Film is vanaf 28 juli te zien in de bioscoop.

Lees ook:
De levenslessen van acteur
André Dongelmans: We zijn aan het vertrutten

Over alles moet je grappen kunnen maken, zegt acteur André Dongelmans (30). Ook over zijn kleur, zoals volop gebeurt in de mega-populaire tv-serie ‘De luizenmoeder’. Het spelen van zulke hilarische scènes is voor hem een verademing.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden