Boekrecensie

Ilana Hammerman bezocht 'als vrouw alleen’ de Westoever

Fragment uit omslag ‘Een vrouw alleen’. Beeld TR BEELD

Ilana Hammerman biedt doorkijkjes in pogingen tot medemenselijkheid.

Ze heeft een rode Ford Fiesta, een zwart rugzakje en een links kloppend hart dat dorst naar medemenselijkheid. Als aan het begin van het millennium haar man en enige zus kort na elkaar overlijden, besluit de Israëlische schrijfster en vertaalster Ilana Hammerman dan ook die drie attributen te combineren om de leemte in haar leven zinvol op te vullen. Ze voegt er nog een vierde wapen aan toe: burgerlijke ongehoorzaamheid.

En zo tuft ze over de wegen van de Westoever en observeert wat zich in het kafkaëske schaduwrijk van de Israëlische bezetting zo al voltrekt. Ze woont militaire rechtszaken bij en bezoekt bevriende Palestijnen tijdens hun Israëlische gevangenschap. Ze smokkelt kinderen Israël binnen voor een eerste kennismaking met de zee - een uur verwijderd van hun dorp, maar door checkpoints en wetten voor hen onbereikbaar - of om ze eens een dierentuin te tonen. Ze negeert daarbij de borden die vertellen dat het haar als staatsburger bij Israëlische wet verboden is bepaalde Palestijnse steden te bezoeken.

Zo eenvoudig

De wereld waarin Hammerman belandt, wordt geregeerd door absurdisme. Als ze bijvoorbeeld de kapotte bril van een Palestijnse gevangene wil vervangen, mag zij noch de advocate hem het nieuwe exemplaar overhandigen. Er moet hiertoe eerst een procedure worden gevolgd. De militaire rechter die, inmiddels maanden verder, vindt dat de wanhopige wachtende man best door de advocate uit zijn bijziende lijden mag worden verlost, wordt op de vingers getikt door de gevangenisautoriteiten: het ingediende verzoek is nog niet behandeld. Ook een bezoekend familielid lukt het - weer geruime tijd later - niet de koker bij de man achter te laten, want procedures. Maar als een kennis, toevallig op visite bij een ander, de bril aan een cipier geeft en zegt voor wie die is, ziet de man in een mum van tijd het leven weer scherp. Zo eenvoudig kan het zijn.

Daar staan hoopvollere momenten tegenover. Als de dierenverzorgers in de Jeruzalemse zoo doorhebben wat voor uniek uitstapje de Palestijnse kinderen maken, krijgen ze direct de vip-behandeling: ze mogen mee met het voederen van de beesten en krijgen een privé-rondleiding met uitleg in een provisorisch Arabisch. En de jongeren die Hammerman meeneemt voor een dagje strand zijn niet alleen geïntrigeerd door de zee, maar ook door het feit dat Israëliërs aldaar heel gewone mensen blijken te zijn. Tot dan toe kenden ze alleen maar barse militairen met wapens en tanks.

Lichte toets

Hammerman (74) is in Israël een bekend activiste en veel van de doorkijkjes in ‘Een vrouw alleen’ publiceerde ze eerder in de krant Haaretz. Juist het verhaal over het dagje strand bracht haar daarbij in problemen. Rechts ijverde ervoor dat ze de twee jaar cel zou krijgen die op de door haar begane overtredingen staat.

Prompt volgden andere vrouwen uit solidariteit Hammermans voorbeeld. Ook zij smokkelden Palestijnen Israël binnen voor een dagje uit en berichtten daar openlijk over. ‘Een Ilana’tje doen’ heette dat al snel.

Uiteindelijk bleef het bij een reeks politieverhoren. Maar daarover rept Hammerman allemaal niet in haar boek. Ze refereert aan zichzelf in de derde persoon - de vrouw in de rode Fiesta, de vrouw met het rugzakje, de vrouw die de brief schreef, de vrouw die de rechtszaak bijwoonde - en houdt zo de focus strak op de wrangheid van het door haar beschrevene. Zowel zijzelf als de consequenties voor haar eigen leven zijn daaraan doorgaans ondergeschikt.

Omslag ‘Een vrouw alleen’ Beeld TR BEELD

Door de lichte toets waarmee ze haar verhalen op de pagina’s aquarelleert, is Hammermans boek ook voor een niet-Israëlisch publiek goed toegankelijk. Haar fraaie stijl maakt haar onfraaie observaties makkelijker verteerbaar. Wel meandert ze soms wat in haar beschrijvingen, en op een enkel punt had een extra voetnoot wellicht niet misstaan. Niet iedereen zal Geula Cohen en Rechavam Ze’evi direct weten te plaatsen, al is uit de context duidelijk dat het hier om rechtse politici gaat. Ook had een kaartje de Nederlandse lezer bij de geografie kunnen helpen.

Al met al zijn deze memoires van een vredesactivist zeker de moeite waard voor wie het onderwerp interesseert. Ze bieden zelfs een sprankje hoop. De Israëlisch-Palestijnse dialoog lijkt weliswaar zo goed als verstomd, toch zijn er nog mensen die onverdroten zoeken naar dat wat bindt.

OordeelDe moeite waard; memoir biedt sprankje hoop.

Ilana Hammerman
Een vrouw alleen
Vert. Ruben Verhasselt De Bezige Bij; 320 blz. € 21,99

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden