Review

’Ik word de beste leugendetector’

Weinig boeken zijn dit voorjaar door de boekbesprekers in Australië, Ierland en het Verenigd Koninkrijk met zoveel gejuich begroet als ’Carry me down’ van de in Ierland geboren Australische Maria Hyland. Inmiddels heeft de roman zelfs een plaats veroverd op de shortlist van de Man Booker Prize.

De recensent van de Engelse krant The Observer beschreef ’Carry me down’ als een fysieke ervaring waar ze lang van bij moest komen. Zozeer werd zij meegezogen, meegetrokken naar omlaag in de benauwende wereld van de elfjarige John Egan. Een effect trouwens dat Hyland ook voor ogen gehad moet hebben toen ze aan het boek begon. Want al op de eerste bladzij voel je dat er zwaar weer op komst is als John, die met zijn vader en moeder in een dorpje onder Wexford inwoont bij zijn grootmoeder van vaderskant, de nabije toekomst voorziet: ,,Op de hoek van de weg, links van het hek aan de voorkant, staat een richtingaanwijzer naar Dublin met daaronder een klein bordje dat naar het kerkhof wijst. We zullen nog twee dagen zo samen zijn, met ons drietjes, en dat wil ik. Iets anders wil ik niet.”

Ondanks zijn wil tot vrede en gerechtigheid (daarover later) is de uit de kluiten gewassen John een buitenbeentje die door zijn gedrag de dingen nog erger maakt dan ze al zijn. En hoe komt dat? Dat komt omdat John een gave bezit waar de wereld meestal niet op zit te wachten – ook zijn ouders niet.

Gedreven door een niet te stillen zucht naar waarheid voelt John feilloos aan of zijn omgeving liegt of niet. Letterlijk, want hij moet braken als iemand zijn vertrouwen beschaamt. Zijn gebrek aan tact, bijvoorbeeld in de omgang met zijn oma, opent een wereld die onverdraaglijk is. Alles wat de mensen verborgen willen houden, onthult hij, en zo graaft hij niet alleen zijn eigen graf, maar ook dat van zijn ouders. Johns vader weigert om te werken en veinst dat hij in Dublin wil studeren, wat hij nooit zal doen. Hij wordt met vrouw en kind door oma het huis uit gezet, en zo komt het gezin van de provincie in een deprimerende flatwijk in Dublin terecht, alwaar de situatie verder uit de hand loopt. Vader gaat vreemd en moeder stort in, waarop John, die als de grootste leugendetector ooit het ’Guiness Book of Records’ wil halen, haar bijna wurgt in een poging haar rustig te krijgen.

’Waar je valt’ is een ontluisterende roman die je doet smachten naar de hemel of een romannetje waarin alles wel goed afloopt. Soms doet het ook even terugverlangen naar Hylands eerste roman uit 2003, ’How the light gets in’, in het Nederlands vertaald als ’Hoe het licht binnenvalt’. Want hoewel ook daar de omstandigheden schrijnend en benauwend zijn, lukt het daar de hoofdfiguur, het zestienjarige meisje Louise, in elk geval nog om haar deprimerende omstandigheden in arm Sydney te ontvluchten. Ze krijgt een beurs voor de VS. Maar voor John is er geen uitweg, zelfs niet in zijn dromen.

Schrijnend hoogtepunt is het gesprek dat aan de wurgpoging voorafgaat. Wanneer hij zijn vader heeft ontmaskerd, hoopt John op de gunst van zijn moeder. Maar zij valt hem af ,,omdat we de goede naam van je vaders familie te schande hebben gemaakt. Dat wordt ons nooit vergeven.’’ Als John tegenwerpt dat hij de waarheid onthuld heeft om zijn moeder te beschermen, krijgt hij de wind van voren. Maar het kind begrijpt het niet: ,,Ik ben geen leugenaar. Hij is een leugenaar Je zei altijd dat vertrouwen het allerbelangrijkste was.’’ Dan volgt de ontkenning: ,,Ik vind het belangrijk om narigheid te vermijden als dat maar enigszins kan. Volgens mij is dat het enige wat mensen belangrijk vinden.’’ ,,Dat is stom’’, vindt John. ,,Natuurlijk is dat stom. Maar pijn is veel moeilijker te verdragen dan onwetendheid.’’

Kom daar maar eens uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden