Review

'Ik wil kruitdamp ruiken'

Opnieuw komt het commentaar op de Nederlandse journalistiek uit Badhoevedorp. Was het decennialang de ingezonden brievenschrijfster Henriëtte Boas die van daaruit artikelen bekritiseerde, tot haar dood in 2001, nu neemt dorpsgenoot Piet Hagen vakbroeders en -zusters de maat. In een vuistdik naslagwerk worden vijftig journalisten degelijk, soms levendig geportretteerd.

Piet Hagen (59) werkt sinds 1967 in de journalistiek onder meer bij Trouw, en is nu hoofdredacteur van het vakblad De Journalist. Op zijn zolderkamer in Badhoevedorp vulde hij kaartenbakken en computer met biografische gegevens over drieduizend journalisten. Zeshonderd ervan haalden het register van dit boek, veertig mannen en acht vrouwen werden geheven op het schild: 'Journalisten in Nederland', en kregen een uitgebreidere levensbeschrijving.

De laatste generale perskroniek dateert alweer van 1979: 'De Nederlandse krant', van Maarten Schneider en Joan Hemels. De geschiedenis van verscheidene Nederlandse kranten is intussen apart geboekstaafd. Maar Hagen overziet het hele spectrum. In zijn kroniek staan niet de organisatievorm en de (vaak politieke) machinaties achter de pers centraal, maar de krantenmakers achter typemachine en beeldscherm.

Titanen ontbreken niet - F. Domela Nieuwenhuis (Recht voor Allen, socialistisch), Abraham Kuyper (De Standaard, gereformeerd), Herman Schaepman (De Tijd, katholiek), P.L. Tak en Pieter Jelles Troelstra (Het Volk, sociaal-democratisch), Charles Boissevain (Handelsblad, liberaal). Onder de vrouwen zien we onder meer de pionierster Henriëtte van der Mey.

Veel mannen zijn columnist of essayist: Alexander Cohen, Menno ter Braak, Anton van Duinkerken, H.M. van Randwijk. Hagen geeft zijn beperking in de inleiding zonder argumentatie aan. Maar de bijna zeshonderd bladzijden zeggen genoeg.

Twaalf journalisten worden tijdens hun leven bij wijze van spreken al zalig verklaard: J.L. Heldring en H.J.A. Hofland (Handelsblad), het politieke dier Willem Breedveld (Trouw), misdaad-viller Bart Middelburg (Parool), prima-feministe Cisca Dresselhuys (Opzij) en meester-interviewer Frénk van der Linden (freelance). Andere namen komen bij de lezer op, maar dat is flauw. De kanttekening valt te maken, dat nu juist die namen (met name waar het gestorvenen betreft) het best uit de verf komen, die al eens met een eigen biografie geëerd zijn.

Introducerende hoofdstukken schetsen in grote lijnen verschillende metiers (commentator, interviewer) of andere hoedanigheden (vrouw, Indiëganger). En passant worden allerlei facetten van het krantenvak beschreven, over de oorspronkelijke macht van de persbureaus, de techniek (van de eerste zetmachine tot de computer), en over de nu dominante rendementseisen in het krantenbedrijf.

De portretten zijn doorregen met citaten en anekdotes. Over het steeds verbijsterende antisemitisme van de nog immer gevierde intellectueel Ter Braak. Over Abraham Kuyper die bekende een 'dagbladminnaar' te zijn. Over de psyche van de weerhaantjes Alexander Cohen en Max Blokzijl, en hun Werdegang van links naar fascistisch-rechts, een proces dat enigzins doet denken aan wat ex-Elsevier-columnist Pim Fortuyn vertoond heeft. Over de ernst waarmee Volkskrant-coryfee Henry Faas in 1981 een fusie voorzag tussen zijn krant en Trouw.

Je zou soms meer over de werkplek willen weten: de coulissen van de Tweede Kamer, of de toog van perscentrum Nieuwspoort; maar ook moderne netwerkplekken, zoals het verband van research-journalisten, of de stichting Vrouw & Media met haar geheime consultaties van top-politicae.

Zo kleurrijk als het 'vroeger' was, is het niet meer. ,,Ik wil kruitdamp ruiken', schreef Albert Helman over de Spaanse Burgeroorlog. Dichter bij huis lessen journalisten hun dorst steeds minder in het café.

Redacteuren en andere dagbladminnaars komen met Hagens portrettengalerij aan hun trekken. Eén ding is duidelijk: journalisten die engagement paren aan vakmanschap (v/m) schoppen het in de persgeschiedenis het verst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden