TaalTon den Boon

Ik vingerwijs, jij vingerwijst, wij hebben ge …?

null Beeld

Gisteren schreef Peter-Arno Coppen een taalrubriek over het scheidbaar samengestelde werkwoord leidinggeven: hoe gedraagt dat zich als het wordt gecombineerd met ‘te’?

Dat onderwerp sluit mooi aan bij een vraag die ik kreeg over de vervoeging van het werkwoord vingerwijzen. Vingerwijzen is ontstaan op basis van de uitdrukking ‘met de (beschuldigende) vinger wijzen (naar iemand)’ en houdt qua betekenis het midden tussen iemand beschuldigen en iemand (publiekelijk) terechtwijzen. Het werkwoord is dan ook verwant met het (veel oudere) zelfstandig naamwoord vingerwijzing, voor zover dat wordt gebruikt als synoniem van terechtwijzing.

Vingerwijzen staat weliswaar in de Woordenlijst van de Taalunie, maar komt volgens die bron alleen voor als infinitief (onvervoegd werkwoord) en als tegenwoordig deelwoord (vingerwijzend).

Opmerkelijke variant

Toetsing aan de taalwerkelijkheid wijst evenwel uit dat het werkwoord de laatste tijd wel degelijk vaak wordt vervoegd, namelijk als een onscheidbaar samengesteld werkwoord. Zo is op Twitter de tweede persoon enkelvoud vrij gewoon in zinnetjes als ‘Buma vingerwijst naar Wilders.’ Een mooi Twittercitaat – bijna een spreekwoord in de dop – vond ik: ‘Als je vingerwijst naar anderen, wijzen er drie vingers naar jezelf.’ De oudste vervoeging (‘… vingerwees het meisje’) dateert trouwens uit 1909.

Maar nu het voltooid deelwoord. Als vingerwijzen een onscheidbaar samengesteld werkwoord is, verwacht je gevingerwezen. Die vorm komt weliswaar incidenteel voor, net als – nog minder vaak – de opmerkelijke variant gevingerwijsd (die zich trouwens verhoudt tot wijzen zoals gestofzuigd tot zuigen). De meest aangetroffen vervoeging is evenwel vingergewezen, die dan weer de indruk wekt dat vingerwijzen een scheidbaar samengesteld werkwoord zou zijn.

U begrijpt het al: ik heb de vraagsteller geadviseerd vooralsnog een ander werkwoord te kiezen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden