Vreemde favorieten Plezierdichters

‘Ik kocht voor de grap de dichtbundel van Imca Marina. Nu lach ik niet meer, ik lees’

“Dertig jaar geleden kocht ik in een antiquariaat voor de grap dertig exemplaren van ‘Gedachten hebben krachten’, een dichtbundel van volkszangeres Imca Marina.” Beeld Hollandse Hoogte / Louis van Paridon

Wat lezen onze medewerkers zelf graag? Erik Jan Harmens geniet stiekem van dichtende beroemdheden.

Dichter en criticus Piet Gerbrandy vroeg mij een keer waarom ik gestopt was met dichtbundels recenseren voor Trouw. “Omdat ik er te weinig verstand van heb”, antwoordde ik. Ik doelde niet zozeer op het feit dat ik geen universitaire studie heb gevolgd, laat staan Nederlands heb gestudeerd, het was eerder zo dat ik er steeds meer moeite mee kreeg om voor de lezer te bepalen wat goede poëzie is en wat niet. Het begon me tegen te staan, ook omdat ik nogal opging in mijn rol en behalve lyrisch ook genadeloos kon zijn. Ik heb collega’s letterlijk opgedragen een ander vak te kiezen – wie ben ik om dat te bepalen?

Ik sprak een keer met dichter Menno Wigman, ook al weer anderhalf jaar dood, over poëzie geschreven door bekende Nederlanders. Hun werk wordt niet gerecenseerd, alleen maar doodgezwegen, maar zou het niet aardig zijn om bundels van BN’ers een keer wel te gaan lezen? Ze niet te negeren en ook niet ‘onder het lancet te leggen’, zoals Menno het in typische stijl verwoordde, maar ze onbevangen ter hand te nemen in een poging regels of zelfs complete gedichten te vinden die werkelijk de moeite waard zijn?

Dertig jaar geleden kocht ik in een antiquariaat voor de grap dertig exemplaren van ‘Gedachten hebben krachten’, een dichtbundel van volkszangeres Imca Marina. Een gulden per stuk kostten ze en bij daaropvolgende verjaardagen gaf ik er negenentwintig weg, de laatste hield ik zelf en die is nog altijd in mijn boekenkast terug te vinden, tussen het verzameld werk van Osip Mandelstam en de ‘Verzen’ van Hendrik Marsman.

Erik Jan Harmens Beeld Jörgen Caris

Onlangs herlas ik die bundel nog eens, indachtig plan-Wigman door een roze bril, en een aantal gedichten bevond ik nog steeds te licht. “Koninginnedag! / Er is rommelmarkt – alles mag”. Of te belegen: “Wat baat mij een hart van goud / als er geen warmte is om het / goud te smelten”.

Interessant werd het toen ik op pagina 15 las:

Drijfzand van tijd
waar ik op drijf
langzaam wegzink
de armen wijd
de vingers stijf
mijn geest vermink.
Niets kom terug
maar mijn geheugen
bouwt de brug
tussen de waarheid en de leugen.

Wat ik bijzonder vind zijn die ‘armen wijd’: de dichter wil niet in drijfzand van tijd verdwijnen, strijdt tegen het ouder worden. Wat ook opvalt is de regel ‘mijn geest vermink’, zonder t. Kan een typefout zijn, maar ook een gebiedende wijs of een laatste woord dat niet meer in zijn geheel kon worden uitgesproken, omdat de mond volliep met blubber (sorry voor dat beeld). Let ook op dat geheugen, die ‘brug / tussen de waarheid en de leugen’. Fraai, want wat ik me persoonlijk herinner is ook niet per definitie echt gebeurd, ik heb zelfs de beste herinneringen aan gebeurtenissen die ik heb aange­dikt of zelfs compleet heb verzonnen. Dat Imca Marina dat gegeven in een paar woorden weet te vangen, maakt het in bezit hebben van de bundel ‘Gedachten hebben krachten’ voor mij de moeite waard. De aanschaf begon als een grap, maar nu lach ik niet meer, ik lees.

Tip 1 Gordon

Een andere dichtende BN’er is Gordon. Soms doet de rijmdwang zijn gedichten de das om (‘in tijden van liefdesverdriet / doet alleen de hoop de pijn te niet’), op andere momenten leidt het tot iets waardevols:

vasthouden is als een bom
die elk moment barst
claimen is bij iemand een riem
aantrekken die niet past
dus wanneer je echt iets
heel erg graag wil
houdt men het liefst
de liefde heel erg stil!

Gordon vergelijkt het vasthouden aan een voorbije liefde met ‘een bom / die elk moment barst’. Normaal gesproken is die bom gebarsten, hier is het een zich herhalende handeling, zoals je een verloren liefde ook steeds weer hervonden waant. 

De liefde, gids voor het gebroken hart - Gordon; Reality bites; 2010; 214 blz. €6,95

Tip 2 Tim Hofman

Tim Hofman van YouTube-kanaal #BOOS debuteerde twee jaar geleden bij Meulenhoff. Zijn bundel bevat veel woordgrapjes, de een leuker dan de ander, maar er zijn ook regels waar je aan blijft hangen:

Ik zeg haar zeg bedaar nu maar
het is van gebaard naar opgebaard
dat wat ons het eindeloos bespaart
maakt het zijn de moeite waard

Dat ‘ik zeg haar zeg’ aan het begin, geeft de taal iets aangenaams terloops. De keuze voor ‘het eindeloos’ (in plaats van het gedragener ‘het eindeloze’) maakt dat de woorden het niveau tegeltjestekst ontstijgen.

Gedichten van de broer van Roos - Tim Hofman Meulenhoff; 2017; 88 blz. €7,50

Tip 3 Alex van Warmerdam

Regisseur Alex van Warmerdam schrijft intrigerende poëzie. Zouden we de andere BN’ers met alle respect plezierdichters noemen, dan is Van Warmerdam toch van een ander kaliber.

Als alle hokken van de dierentuin
niets dan onkruid kooien
zijn de magere jaren daar
ik leg de bloedworst opzij
dat doet iedereen
dat is het eerste wat je doet
de zomer kom ik nog wel door
rond oktober moet ik iemand hebben

Er gebeurt zo veel in deze regels en ik heb geen idee wát. Dat opzij leggen van die bloedworst, ik ga er helemaal in mee, maar waarom? Overheerlijke verwarring. 

Van alle kanten komen ze - Alex van WarmerdamNieuw Amsterdam; 2015; 62 blz. €28,70

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden