Interview

'Ik hoop dat je vergeet dat het een film is over een dove jongen'

Tobias, tijdens een opname met zijn vader, in Washington waar hij studeerde. Beeld TRBEELD

Alex de Ronde won op het documentairefestival Idfa de Publieksprijs met zijn film 'Doof Kind'. Een nuchter en komisch portret van Tobias (29) en broer Joachim (30).

Net als we beginnen te praten wordt Alex de Ronde door iemand gefeliciteerd. Twee dagen eerder blijkt hij zijn zestigste verjaardag te hebben gevierd. Hij roept een bedankje terug en zegt dan dat het einde nabij is .

Even nuchter en droogkomisch als hij zelf lijkt te zijn, filmde De Ronde het portret van zijn zoon Tobias. Van de jeugdfilmpjes van Tobias op school tot en met een bedscène aan het eind waarin de volwassen Tobias met zijn Deense vriendin Christina ligt te praten. "Misschien vraag ik haar ooit ten huwelijk", zegt Tobias. "Kun je dat nu niet even doen?", zegt De Ronde.

U had als principe: geen sentiment in de film? 

"Heel erg. De dood van hun moeder is natuurlijk een buitengewoon tricky onderwerp. Ik was er ambivalent over. Tegelijk drong die kwestie zich op in het materiaal dat we hadden. Zoals een idiote talkshow met Catherine Keyl die over gebarentaal zou gaan maar waar Keyl ter plekke voor het sentiment de overleden moeder erbij haalt."

Waarbij ze aan Joachim vraagt of het niet vervelend is om een doof broertje te hebben.

"Ze verwoordt eigenlijk alle vooroordelen. Ze durft aan Tobias te vragen: denk je dat je net zo over alles kunt praten als je broertje? En aan Joachim of het niet heel vervelend is om een doof broertje te hebben. Ze krijgt steeds nul op rekest. Dat is een belangrijk element in de film, dus de dood van hun moeder moest een plek krijgen. Ook omdat ik dat oude schriftje had gevonden waarin ze die gouden zin had geschreven: 'Ja, horen gaat niet lukken, maar doof is ook leuk'. Die zin is de beste samenvatting van de film.

"Ik hoop dat je als argeloze kijker ervaart wat er met hun moeder is gebeurd, dat je een nieuwe liefde ziet opbloeien tussen Tobias en Christina, en dat je dan even vergeet dat het een film is over een dove jongen. Maar aan je gezicht zie ik dat dat niet gelukt is."

Zeker wel - u heeft gelijk, je vergeet het. Ook omdat er zoveel gebarentaal in zit. Die taal komt tot leven. Maar even iets anders: wat wilde u met de film?

"Het uitgangspunt was simpel. Ik wilde een film over een dove jongen maken, die ik zelf nog nooit gezien had. Je wordt doodgegooid met reportages waarin doofheid wordt gezien als een handicap die gerepareerd moet worden. Een relatief luchtige documentaire over een leuke jongen die toevallig doof is, had ik nog niet gezien. Dat was de eerste gedachte. Gedachte twee was: op het ene moment lijkt doofheid een handicap, maar als je een paar omstandigheden verandert, wordt het een levenswijze van een culturele minderheid. Dat spel van een handicap in cultuur veranderen, vond ik een fascinerend uitgangspunt."

"In eerste opzet was de film wel essayistischer. Ik had een weergaloos spotje met onder meer Hans Wiegel die geld collecteert voor het Revalidatiefonds en zoiets zegt als: 'Als politicus en bestuurder moet je goed kunnen luisteren. Sommige mensen kunnen dat niet. Die hebben uw hulp nodig.' Dat soort dingen. Dat is in de montage allemaal gesneuveld ten gunste van het kleine persoonlijke verhaal."

Wat zou het grote essayistische verhaal zijn geweest?

"Hoe de maatschappij tegen doofheid aankijkt. Maar Pieter van Huystee, de producent, zei tegen me: maak alsjeblieft geen kunst en hou het zo persoonlijk mogelijk. Dat blijkt voor menigeen te werken. Mensen zeggen dat er een wereld voor hen opengaat. Wat dat betreft is het ook een vrij inventieve documentaire over een exotische diersoort."

Het onbegrip blijkt mooi uit sommige voordelen die doven genieten: In Parijs gratis naar musea, in Washington gratis openbaar vervoer. Hoe is dat in Nederland?

"Hier kun je niet gratis naar musea. In het buitenland heb je wel bepaalde skioorden waar doven een skipas voor half geld kunnen krijgen. Ik ken een horende gebarentaaltolk die tijdens z'n skivakantie alleen maar gebaren maakt zodat de skipas goedkoper is."

Prachtig, die scène waarin de tandarts met dat kapje voor z'n mond gewoon tegen Tobias blijft doorpraten terwijl die zo niet kan liplezen.

"Héérlijk. Dat is dus de buitenwereld."

Zodra na de geboorte duidelijk was dat Tobias niet kon horen, zegt u in de film, stelde u razendsnel uw verwachtingen bij. Weet u nog wat er toen door uw hoofd ging?

"Nou ja, het speelde allemaal in Amsterdam-Zuid. Dat wordt toch vooral door het Vossius gymnasium beheerst, zeg maar, en dan is het de vraag of je een hele goeie advocaat wordt of een hersenchirurg. Dat zijn eigenlijk de twee opties op het schoolplein. En wij hadden dus even iets anders aan ons hoofd. De luxeproblemen werden even teruggebracht tot basale problemen en de vraag hoe het verder moest."

,,Ik wist er toen ook geen reet vanaf. Van doofheid. Bijna niemand toen. Je hoopt het beste voor je kind, maar het kader was ineens totaal veranderd. Je weet dan even niet wat er van hem terecht zal komen. In het geval van Tobias is dat natuurlijk een voorbeeldige carrière geweest. Hij voelt zichzelf in elk geval prettig en gelukkig. Dat is het belangrijkste wat je voor je kind kunt hopen."

U kent Tobias en zijn broer Joachim al hun hele leven. Was u wel eens verrast door hun antwoorden?

"De reactie van Tobias op het schriftje en wat z'n moeder had geschreven. Ik wist niet dat het zo'n impact zou hebben. En dat Joachim zegt dat hij spijt heeft dat hij vroeger zo vaak voor Tobias getolkt heeft. Bij karateles bijvoorbeeld."

Joachim vraagt of u daarover nagedacht had, toen u ze samen naar karateles liet gaan. U zegt van niet.

"Dat had ik anders moeten aanpakken. Dat realiseer ik me wel. De impact voor een broer of zus is groter dan ik me gerealiseerd heb. Het was vooral onwetendheid. Ik had gewoon een tolk moeten regelen voor die karatelessen. Dat zou ik nu anders doen."

Lees ook: Heus, hij voert geen toneelstukje op. Het gehoor van de blinde cabaretier en schrijver Vincent Bijlo mag dan langzaam verslechteren, zelfmedelijden kent hij niet. In de documentaire 'Ik hoor alles' wil hij afrekenen met de slachtoffercultuur waarin we leven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden