Georges Perec in 1965. Beeld Getty Images
Georges Perec in 1965.Beeld Getty Images

BoekentipsFrankrijk

Ik ga naar Frankrijk en ik neem mee ... Vier leestips

Ger Leppers tipt De wedergekeerden van Georges Perec: virtuoos vertaald en bovendien een bron van inspiratie om de verveling tijdens files en vertragingen te verdrijven.

Ger Leppers

Geen literaire zee ging de Franse schrijver Georges Perec (1936-1982) te hoog. Hij vervaardigde ooit een dikke roman waarin de letter e nergens voorkomt, in het Nederlands vertaald onder de titel ’t Manco. Als tegenhanger daarvan schreef hij een paar jaar later een boek waarin de e nu juist de enige klinker is die mag worden gebruikt: De wedergekeerden. Dat laatste boek verscheen in februari in een virtuoze vertaling van Guido van de Wiel. ‘Een heidens karwei’, vertelde Van de Wiel eerder dit jaar aan Trouw, maar het e-Nederlands is een nieuwe taal die hij steeds beter beheerste.

De twee boeken van Perec vormen elkaars pendant, maar zijn ook elkaars tegendeel. Om te beginnen bestaat er vanzelfsprekend geen woord dat u in beide boeken kunt aantreffen. Maar ook het karakter van de twee romans verschilt als dag en nacht. ’t Manco gaat niet alleen over de verdwijning van de letter e, maar ook over die van de ouders van de schrijver, die al op jonge leeftijd tragisch wees werd.

Remedie tegen de covid-blues

In De wedergekeerden daarentegen spelen vrijheid en fantasie de hoofdrol, en dat maakt het tot een geschikt boek om er deze zomer de covid-blues mee te verdrijven. Aan het begin van zijn boek waarschuwt de schrijver: ‘We verzekeren met klem: denkt de lezer trekken te herkennen, weet, de tekst ­beschreef nergens echte mensen’.

Perec nam als uitgangspunt voor De wedergekeerden het oeuvre van twee Franse schrijvers die hun fantasie graag de vrije teugel lieten: Alexandre Dumas en Markies de Sade. Van de eerste nam hij, in het begin van De wedergekeerden, het gegeven over van een diefstal van edelstenen zoals die voorkomt in De drie musketiers, en uit het werk van de tweede distilleerde hij de tomeloze, alle grenzen te buiten gaande orgie waarmee het verhaal eindigt.

De intrige is – hoe kan het ook anders wanneer je je als schrijver een zo drastische beperking oplegt – nogal losjes, en soms is het door de gekunstelde zinsconstructies goed opletten om het verhaal nog te kunnen volgen, maar er valt veel te bewonderen, te genieten en te lachen in en om het boek. Het bevat onder meer een lijst van uitvindingen, een compleet sonnet en een heel menu, dat door de eters maar matig op prijs wordt ­gesteld (‘Mémé Berthe trekt bleek weg en bespreekt het meteen met de chef’).

Vertalersvondsten

Hoewel het resultaat soms een beetje ­onnatuurlijk klinkt, was ik vaker vol bewondering voor de vondsten van de vertaler, die veertien jaar aan de klus heeft gewerkt. Ik kan u verzekeren dat het procedé erg aanstekelijk is, en de verleiding om zelf met deze beperking aan de slag te gaan bijna onweerstaanbaar. Wanneer u bij Lyon in de file staat, of wanneer u op Schiphol aansluit in de rij, en stapje voor stapje, meter na meter voortschuifelt in de richting van de incheckbalie, en daarna wacht bij de paspoortcontrole en de veiligheidscontrole, kunt u de tijd doden door ook zelf zinnen te bedenken waarin alleen de letter ‘e’ wordt gebruikt. Weg ver­veling.

En u zult zien: aan het eind van de vakantie drukt het hele gezin zich enkel nog uit in zinnen waarin de enige klinker een ‘e’ is. Al snel zeg je tegen je wederhelft: “Verrek, het kèn echt, het werkt!” Pret verzekerd! Mocht het toch op gekibbel uitdraaien: ook aan geestige e-dragende scheldwoorden kent deze Perec geen ­gebrek.

Natuurlijk is de geschiktste plek om dit zorgeloze brok taalvirtuositeit tot u te nemen een van de tientallen Franse hotels met de woordspelige naam Au Lion d’Or (De Gulden Leeuw). Wanneer u die naam hardop uitspreekt, klinkt het hetzelfde als ‘au lit on dort’ (in bed slaapt men). Er is nu eenmaal geen volk dat zó graag met taal speelt als de Fransen, dus een Franser boek dan De wedergekeerden zult u, althans in dat opzicht, niet zo snel vinden.

null Beeld

Georges Perec
De wedergekeerden
Vertaald en van een voorwoord voorzien door Guido van de Wiel
Arbeiderspers; 126 blz. € 22,90

null Beeld

GESCHIEDENIS

Wie een even gedegen als meeslepend geschiedenisboek mee wil nemen op zijn reis naar Frankrijk, kan natuurlijk altijd terecht bij Bart Van Loo. Zijn recente boek over het ontstaan van de Lage Landen De Bourgondiërs is dezer dagen de moeder aller pageturners, maar eerder al schreef de Vlaming een niet minder meeslepende biografie van de vermoedelijk meest uitzonderlijke Fransman van de afgelopen handvol eeuwen: Napoleon. Laat u meeslepen door het uit het echte leven gegrepen avontuur van deze zeer omstreden man. Geen exces was hem vreemd.

Bart Van Loo
Napoleon
De Bezige Bij; 457 blz. € 34,99

null Beeld

REIZEN

Een alleraardigst reisboek – bij de tweedehands-boekwinkels nog verkrijgbaar – is Beau Berry van Rudi Wester. Een dikke twintig jaar geleden kocht de schrijfster een huis in de Berry, een prachtige, maar weinig bekende streek in het kalme hart van Frankrijk. Uitgebreid, deskundig en aanstekelijk vertelt Wester over het leven van de beroemdste inwoner van de Berry, schrijfster George Sand, die niet alleen sigaren rookte en mannenkleren droeg, maar zich ook ontfermde over haar doodzieke beroemdste minnaar, Frédéric Chopin. Haar landgoed is nog steeds te bezichtigen.

Rudi Wester
Beau Berry. Leven in het hart van Frankrijk
Prometheus; 246 blz.
(Alleen tweedehands verkrijgbaar)

null Beeld

THRILLER

Als het om de combinatie van een vakantie in Frankrijk en misdaadliteratuur gaat is er geen beter advies denkbaar dan de lichtvoetige avonturen van Arsène Lupin, de hyperslimme, immer zonnig gestemde ‘gentleman-inbreker’. Maurice Leblanc schreef ze meer dan honderd jaar geleden op, ze hebben de charme en elegante sfeer van die tijd, maar zijn dankzij de heerlijke humor en de vindingrijke plotwendingen leesbaar alsof ze gisteren werden geschreven. Onlangs voor Netflix verfilmd met de onweerstaanbare Omar Sy in de hoofdrol. Oevers bracht inmiddels al met veel succes verschillende delen van de reeks uit.

Maurice Leblanc
Arsène Lupin, gentleman-inbreker
Uit het Frans vertaald door Lidewij van den Berg
Oevers; 240 blz. € 19

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden