Elise Schaap gaat graag op zoek naar de ellende van een personage en vergroot die uit. “Daar ligt mijn kracht.”

InterviewElise Schaap

‘Ik ga graag op zoek naar de ellende van een personage en vergroot die uit. Daar ligt mijn kracht’

Elise Schaap gaat graag op zoek naar de ellende van een personage en vergroot die uit. “Daar ligt mijn kracht.”Beeld Martijn Gijsbertsen

Actrice Elise Schaap zoekt graag de lach op, ze voelt zich comfortabel in comedy en satire. Daarom was de hoofdrol in ‘Mijn vader is een vliegtuig’ niks voor haar, dacht ze aanvankelijk zelf.

Praten over acteren? Elise Schaap vindt het lastig. “Weet ik het, het is gewoon iets wat ik dóé.”

Hoe dat er vervolgens uitziet? Schaap heeft vele gezichten. Ze speelt de perfecte Máxima-persiflage in De TV Kantine en de schutterige heldin in romantische komedies. En natuurlijk Daniëlle, de lieve, naïeve echtgenote van crimineel Ferry in de populaire misdaadserie Undercover.

In al die rollen gebruikt ze haar komische talent. Schaap voelt zich thuis in het lichte genre en bij tragikomische personages, vertelt ze in een Haarlems café. “Het hoeft echt niet allemaal lachen gieren brullen te zijn. Maar ik ga graag op zoek naar de ellende van een personage en vergroot die uit. Daar ligt mijn kracht.”

Die kracht kon ze ogenschijnlijk niet, of veel minder, inzetten bij het spelen van Eva, de hoofdpersoon van Mijn vader is een vliegtuig. Met deze autobiografisch getinte film van regisseur Antoinette Beumer opent vrijdag het Nederlands Film Festival. Het is een bijzondere, artistieke film over – kort door de bocht samengevat – een mentale inzinking.

Eva is een zelfbewuste, succesvolle vrouw met een reclamebureau, twee kinderen, een leuke echtgenoot en een minnaar. Maar als haar moeder overlijdt, stort ze in. Paniek en angst verlammen haar, ze krijgt last van een groot geheim in haar verleden, dat samenhangt met haar geesteszieke vader.

Best zware kost, die je niet direct met Schaap zou associëren. Waarom zei ze ‘ja’ tegen de rol?

“Ik zei niet ja, integendeel, ik heb het in eerste instantie afgewimpeld. Ik werd 2,5 jaar geleden benaderd door het castingbureau, ik was heel druk, las een synopsis en dacht: vage titel, is het een kinderfilm?, deze laat ik even voorbijgaan.”

Zelfs de auditie ging niet goed

Maar drie weken later belde Beumer haar zelf op, met de vraag of ze het script toch eens zou willen lezen. “Ik was verbaasd, maar als de regisseur zoiets vraagt, dan doe je dat. Ik vond het script heel mooi, origineel en intens. Maar ik zag helemaal niet mezelf erin.”

Toch wilde Beumer dat ze auditie deed en die ging volgens Schaap niet vlekkeloos: “Ik weet wel wanneer ik een auditie nail en dat deed ik toen echt niet. Het was ook onontgonnen gebied voor mij, onzekerheid: kan ik dit wel?”

Maar Beumer had haar zinnen op Schaap gezet. “Antoinette zei: ik wil juist een appèl doen op jouw lichtheid, je talent om alles op te tillen en luchtbelletjes aan te brengen waar die nodig zijn. Toen dacht ik: dát vind ik wel een leuke, gerichte opdracht.

“Ik wil het ook niet als een zware film brengen. Er is niks mis met Eva en tegelijkertijd gaat ze door een heel heftige fase in haar leven. Antoinette noemde de film ‘een emotionele wasstraat’. Eva’s tocht is louterend, zo zie ik het ook.”

Een gezelschapsdier op de set

Deze rol was voor Schaap een nieuwe uitdaging die vroeg om een ander soort voorbereiding. “Ik ben een gezelschapsdier, ik wil ’s ochtends met de geluidsman een bak koffie drinken en lekker kletsen en poep- en piesgrappen maken. Ik heb dat nodig, zo voel ik me comfortabel op de set.

“Maar Antoinette zei: Ik denk dat het goed is voor jou om je af te zonderen en je te concentreren, omdat dat ook is wat er met Eva gebeurt. Ze voelt zich gedistantieerd van haar gezin, van haar leven, ze verliest de grip.”

En dus hield Schaap zich met name in het begin afzijdig van de rest van de crew, ook van Pierre Bokma die haar vader speelt. “Dat vind ik helemaal niet fijn, ik hou heel erg van bonden. Maar ik vond het in alles interessant om het experiment aan te gaan.”

De nieuwe aanpak leverde een ingetogen spel op met veel stille scènes. “Normaal, in het tragikomische, zoek ik de vergroting. Een accent kan daarbij helpen, kleding, een been in het gips. Het is een vorm waarbij ik altijd op zoek ben naar waarachtigheid, ook bij gekke types met een gebit, want anders is het: Kijk mij eens leuk doen.

“Maar ik wist dat de sleutel van deze rol zat in het zo dicht mogelijk bij mezelf houden. Dat is een beetje een vage term, lekker dicht bij jezelf houden” – Schaap spreekt het ironisch en met een Brabants accent uit – “maar het voelt heel transparant, ik kan me nergens achter verschuilen. Het camerawerk is ook heel vrij, het is een soort choreografie geworden, een continue beweging.”

Naakt is geen hobby

Hoe ze zich inleefde in Eva’s personage? “Het is niet zo dat ik actief op zoek ga naar parallellen bij mezelf, ik ben niet van de method acting, waarbij je uitgaat van je eigen ervaringen. Ik stel het me vóór. Ik kan me paniek voorstellen, ik kan me angst voorstellen. En dat vertaal ik dan hierin. Ik weet niet hoe ik het verder uit moet leggen.”

Nieuw is ook dat Schaap als Eva pontificaal uit de kleren gaat. Al zit ze in de beginscène van April, May en June (2019, met Linda de Mol en Tjitske Reidinga) ook even naakt in een kledingkast, omdat de wettige echtgenote van haar minnaar onverwacht thuiskomt.

“Ja, ha ha, ik ben lang de dans ontsprongen”, zegt Schaap. “Als mensen het hebben over Nederlandse films dan is het altijd: ‘Tenenkrommende teksten en bloot’. Tot April, May en June kon ik zeggen: Maar ik ben nooit bloot gegaan.

“Ik kan je zeggen: het is verre van mijn hobby, ik ben geen nudist. Maar ik vond het kloppen in het verhaal voor dit personage. Eva draagt veel hoog gesloten colletjes, een soort powerpakken ja, ze is gepantserd, bij haar familie, bij iedereen die dicht bij haar staat. Alleen bij haar minnaar, die redelijk ver van haar afstaat, durft ze zich letterlijk bloot te geven.

“Ik vind het altijd gedoe als je bij films ziet dat er angstvallig een tiet buiten beeld gehouden wordt. Antoinette en ik hebben het uitgebreid besproken en ik vond het naakt hier mooi, het klopt. Functioneel naakt, ja weer zo’n term: func-tio-neel naakt.

“Voor de film doe je het, in al je vrijheid en in alles wat je wilt geven voor een rol. Maar zodra de film te streamen is, zijn er mensen die stukjes kopiëren en op internet zetten. Dat vind ik strontvervelend. Meestal hebben ze de film net stilgezet op het moment dat je een scheve bek en een hangende tiet hebt. Dat is gewoon jammerlijk. Dan denk ik, mensen, get a life, ha ha ha.”

Weg van de romcom?

Slaat Schaap met haar rol in Mijn vader is een vliegtuig een nieuwe weg in? Neemt ze bijvoorbeeld afscheid van de commerciële romcom?

“Spelen is ook vrijheid, afwisseling, dus een nieuwe koers ... Er is niks mis met een romcom, mits goed gedaan. Maar voor sommige rollen zou ik nu niet meer kiezen. De rol van de onhandige vrouw die uitglijdt over een bananenschil en dan valt in de armen van de man van wie ze eerst dacht: dat is gewoon een leuke buurjongen en dat blijkt dan toch de love of her life te zijn.... Nee, met die clichés ben ik wel klaar.”

Refereert ze soms aan kassucces Ja, ik wil! (2015), de romantische komedie van Kees van Nieuwkerk die door filmcritici gekraakt werd? (Al schreef een enkeling wel: ‘Aan het acteerwerk ligt het niet’.) “Bijvoorbeeld ja. Maar ik ben ook weer onvoorstelbaar dankbaar dat ik dit mocht doen, dat ik die film mocht dragen, het heeft me ontzettend veel gebracht. Spelen is ook meters maken, het is ook een spier die je traint.”

Nu heeft Schaap “veel meer in de melk te brokkelen” en kan ze ook kieskeuriger zijn. Gesprekken over een volgende grote rol zijn gaande. “Ik kan er nog niet veel over zeggen, maar die nieuwe rol borduurt wel voort op mijn ervaring met Mijn vader is een vliegtuig.”

Premières in het hele land

Het Nederlands Film Festival speelt zich af in Utrecht van 24 september t/m 2 oktober. Dit jaar zijn zeven festivalfilms ook te zien in bioscopen door het hele land. Te beginnen met openingsfilm Mijn vader is een vliegtuig op 24 september. De slotfilm, Nr. 10 van Alex van Warmerdam, wordt vertoond op donderdag 30 september.

Lees ook:

Elise Schaap is de formule van ‘Wat is dan liefde?’ echt ontgroeid

Filmrecensie : Cato de Deugd is echtscheidingsadvocaat bij een klein, idealistisch collectief en gelooft heilig in mediation: conflicten via bemiddeling oplossen en niet via keiharde confrontaties.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden