Review

'Ik dacht het rijk alleen te hebben'

Broer en zus zijn ze, en hartstochtelijke rivalen: Geerten en Doeschka Meijsing. Voor het eerst schreven ze samen een roman, een tweeluik. Over Kaïn en Abel, haat en liefde in de literatuur.

In haar vorige roman '100% chemie' heeft Doeschka Meijsing meeslepend de geschiedenis geschreven van haar familie, meer in het bijzonder van haar moeder. De opgewekte, humoristische toon getuigde van een ontspannen verhouding tot het verleden, dat in de loop van de tijd kennelijk de samenhang van een verhaal had gekregen.

Haar nieuwe roman 'Moord' zet de familiale zoektocht voort en besteedt veel aandacht aan de gezinssituatie, waarin Andreas, Meijsings alter ego, temidden van nog vier andere kinderen opgroeit. Maar nu is haar jongere broer Timbeer, herkenbaar als het alter ego van Geerten, het speerpunt van de vertelling, al komen ook de anderen, inclusief de ouders, ruim aan bod.

De terugblik ligt ingebed in het actuele verhaal van een bezoek van Andreas aan haar broer, die op het eiland Sicilië woont. Heel soepel wisselen vroeger en nu elkaar af, een spel waarin de tijd zijn werking laat zien.

Het begon allemaal bij de geboorte van Timbeer, waardoor Andreas als kind dusdanig van slag raakte dat zij naar verluidt een jaar niet gesproken heeft. Ze beschouwt het later als haar verdrijving uit het paradijs. ,,Je hebt broers en je moet ze doden.''

Voor een kind dat naar afzondering en eenzaamheid snakt, laat een zo druk met kinderen bezet familieleven weinig ruimte. Andreas krijgt dan ook behoefte aan een eigen, vrije plek, waarin de verbeelding haar gang kan gaan. Ze voelt zich het meest op haar gemak bij haar oudere broer Nicolaas, die altijd op zoek is naar De Weg, naar de basis van alles, en die ten slotte het klooster in gaat.

Met Timbeer heeft ze, zo wordt gesuggereerd, een verhouding als Abel met Kaïn. Het bijbelse verhaal van deze twee broers duikt steeds opnieuw op, maar de offerandes die zij op hun altaren brengen hebben een verschillende uitwerking: die van Abel hebben een witte rook die omhoogstijgt, die van Kaïn een zwarte die neerslaat.

Er is reden om aan te nemen dat deze offers ('het beste van wat je te bieden hebt') in verband staan met het schrijven zelf. Zowel Andreas als Timbeer hebben tot schrijvers ontwikkeld, tot Andreas' grote schrik overigens: ,,ik had gedacht het rijk alleen te hebben''. Maar haar werk, haar offerande wordt door de 'oerouders' wél geaccepteerd en dat van haar broer niet.

De verhouding tussen broer en zus is dubbelzinnig, een echte haat-liefde verhouding: ,,We lachten en vertelden en lachten en zongen en wisten allebei wat we nooit uitspraken: dat de een een beter schrijver wilde zijn dan de ander. Dat we in dat opzicht erfvijanden waren die nooit zouden opgeven. Daarom, alleen daarom, hielden we het meeste van elkaar.''

Doeschka Meijsing heeft altijd veel waarde gehecht aan de slotalinea van haar boeken en ook nu weer is dit alles-afrondende en samenvattende, bijkans lyrische slot meesterlijk. Alle tegenstelllingen tussen broer en zus blijven erin aanwezig, maar worden tegelijkertijd op de een of andere manier met elkaar verzoend. In dit slot wordt vooruitgewezen naar het boek dat Timbeer zal schrijven over de zaak-Cogne, de veronderstelde moord van een moeder op haar kind.

Inderdaad staat in 'Moord en doodslag' van Geerten Meijsing, het tweede en nog omvangrijker tweede luik van deze 'dubbelroman', deze moordzaak centraal. Mij iets te centraal moet ik zeggen, want de ellenlange, journalistiek en juridisch geformuleerde verslagen plus de overwegingen erbij, geven weliswaar de fascinatie van Timbeer voor de afhandeling van de moordzaak weer, maar zijn ook een aanslag op de lezer. Temeer daar de zaak-Cogne steeds wordt afgewisseld met uitstekende hoofdstukken waarin het verleden, Timbeers verhouding tot zijn familie (een eerbetooon aan de vader) en zijn indrukken van Andreas' bezoek aan Sicilië goed uit de verf komen.

Twee heel verschillende karakters - én schrijfopvattingen- meten zich in deze dubbelroman. De lectuur is, op Cogne na, een genoegen, pijnlijke en hilarische momenten zijn er in overvloed, tegenstrijdige visies eveneens. Over het autobio-gehalte hoeft geen twijfel te bestaan, en over de knappe literaire bewerking ervan evenmin.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden