Recensie

Ik ben Charlie, wie ben jij?

Jannah LoontjensBeeld RV

Filosofische roman over de stand van zaken in en rond de grachtengordel

Op het omslag van de nieuwe roman van Jannah Loontjens slingert een regelmatige stoet van stippen. Die staat symbool, naar ik aanneem, voor de protestmars die daags na de aanslag op Charlie Hebdo in Amsterdam van de Vijzelgracht naar de Dam trekt. De meesten zijn grijs, anoniem; een zevental stippen wordt uit de massa gelicht en heeft een kleurtje. Zij staan voor het gezelschap dat door het boek marcheert, ons even aandoet, en weer verdergaat. Je zou er ook een stream of consciousness in kunnen zien; de stijl die Loontjens in deze roman hanteert. Het verhaal wordt door negen stemmen in estafette-paardensprongen verteld. In ruim twintig hoofdstukken hoppen we van de ene naar de andere, maken pas op de plaats, gaan opzij, springen vooruit of gaan juist terug in de tijd.

Het uitgangspunt is prikkelend: januari 2015. Aan de vooravond van de protestmars (tevens de avond van de aanslag op Charlie Hebdo - al kreeg ik in de roman de indruk dat dat drama dan al weer dagen oud is) zijn Mohammed en Manon, haar puberdochter Liv en haar voormalige zwager Philip, diens vader Bertrand en dwaalgast Justus op de Keizersgracht te gast bij Paul, de ex van Manon. Hij is jarig. Het gesprek gaat over het moment waarop Liv zou zijn verwekt, over zomerkampen vroeger en nu, over drones en over de kwaliteit van de zalm die op de borden lig. In verband met Mohammed wordt er vis geserveerd en geen varkensvlees want de gastheer houdt hem (Mo, de vriend van zijn ex) ten onrechte voor een gelovige. Er worden meer 'verkeerde' dingen gezegd, met name door Paul die wel heel nadrukkelijk nieuw geld is; een lompe representant van het kortzichtige deel der natie. Hij rijdt in een Ferrari, wat volgens de andere heren zo cliché en fout is, dat daar aan tafel besmuikt, en later op het balkon hard, om moet worden gelachen.

Even dacht (of hoopte) ik dat Paul om zoiets lulligs tot in zijn ziel gekrenkt ging worden en daardoor echt gevaarlijk, bloedlink en extreem fout, en dat wij dan... maar nee. Hij blijft keurig binnen de lijnen die Loontjens heeft getekend: een snoevende looser die weliswaar zijn broer een oplawaai zal verkopen, maar al met al het in het nette blijft. Het drama ontwikkelt zich op ander vlak. Liv wordt die avond uit het Whats-appgroepje van haar klas gegooid, en de dronken Justus maakt een faux pas die hij zich de volgende ochtend niet zal herinneren. Stapje voor stapje wordt dat onthuld. Helaas krijgen we tijd noch ruimte om met deze mensen mee te leven; niet met Paul, niet met Liv, niet met Manon die lesgeeft op de Uva over 'het belang van inlevingsvermogen als het om literatuur gaat', noch met enig ander. Misschien is het Loontjens daar ook niet om te doen.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Beeld RV

Jannah Loontjens is filosoof en schrijver met een voorkeur voor actuele thema's zoals dat heet. Ook in deze roman, haar vierde, lijkt ze iets te willen zeggen over onze tijd. Maar wat? Ze snijdt een karrevracht aan problemen aan. Alles (nou ja, alles) komt langs. Van terrorisme tot pesten op sociale media, van bezuinigingen in de kunsten tot witte dan wel zwarte oogkleppen en kansongelijkheid op school, van ideeën over flexwerk en het moderne moederschap tot onwetendheid van een docent die het aanlegt met zijn leerlingen; een 'MeTootje' in de dop. Maar wat er ook gebeurt; het wil maar niet schuren of fonkelen. De personages zijn exponenten van een sociale groep (dus bij Liv zijn de dingen 'vet' en 'cute' en Paul spreekt mannen aan met 'kerel'), ze krijgen geen kleur, geen eigen kleur, dientengevolge blijft het drama flets.

Meer dan eens moest ik terugbladeren omdat ik in een discussie de weg kwijt was. Ook Manons studente Besma en Pauls collega Ablah (met, in Pauls woorden, 'billen als 'uit de kluiten gewassen kokosnootvormige bollen') die in de periferie van het gezelschap uit de grachtengordel ook een stem krijgen, zeggen wat je van ze mag verwachten.

Het zou aardig zijn geweest als Loontjens de veenbrandjes die flakkeren aan een dwingend drama had gekoppeld - als er eens iets lekker in de hens gevlogen was - of dat ze die kwesties in een ander licht had gezet. Nu gingen ze, als op een staalkaart, aan me voorbij.

Jannah Loontjens
Wie weet
Ambo Anthos; 223 blz. € 18,99
Oordeel: ambitieuze roman die zwicht onder een veelheid aan thema's en personages

Lees hier meer boekrecensies

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden