Review

IJzingwekkende beelden over het gevangenenbedrijf van Guantánamo

Regie: Michael Winterbottom en Mat Whitecross. Met: Riz Ahmed, Farhad Harun, Arfan Usman. In 7 filmtheaters

Onlangs veroordeelde een commissie van de Verenigde Naties de behandeling van gevangenen in het door de Amerikaanse regering in Guantánamo Bay, Cuba ingerichte detentiekamp. De commissie drong er zelfs op aan dat het kamp wordt gesloten, berichtte The New York Times. In het kamp, geopend na de Amerikaanse militaire interventie in Afghanistan, najaar 2001, worden enkele honderden mensen langdurig vastgehouden op verdenking van terrorisme, hoewel de meesten van hen nooit formeel zijn aangeklaagd.

Dit overkwam ook de drie jonge Britten van Pakistaanse afkomst wier verhaal de Engelse filmmakers Michael Winterbottom en Mat Whitecross reconstrueren in het met de Berlijnse Zilveren Beer bekroonde docudrama ’The Road to Guantánamo’. In september 2001 reisde de 19-jarige Asif naar Pakistan om de bruid te ontmoeten die zijn moeder voor hem had uitgekozen. Hij nodigde zijn vrienden Ruhel, Shafiq en Monir uit mee te komen voor een vakantie en de bruiloft. Het groepje, aangevuld met een neef, belandt in buurland Afghanistan, precies op het moment dat de eerste Amerikaanse bommen beginnen te vallen. Ze willen rechtsomkeert maken maar komen juist terecht in het laatste bolwerk van de Taliban, Koendoez, en worden gevangengenomen. Monir verdwijnt spoorloos. Vanaf dat moment volgt een helletocht langs brute, schreeuwende militairen van de Noordelijke Alliantie, het Britse en het Amerikaanse leger.

Winterbottom en Whitecross (editor van Winterbottoms ’9 Songs’) wisselen interviews met de drie inmiddels vrijgelaten Britten af met nagespeelde scènes opgenomen in Pakistan, Afghanistan en Iran. Televisiebeelden worden er ook doorheen gevlochten. Zo ontstaan verschillende perspectieven op een verhaal dat een persoonlijk gezicht geeft aan een anoniem drama dat al jarenlang op de agenda van mensenrechtenorganisaties staat.

In zijn formidabele ’In This World’ (2003) deed Winterbottom hetzelfde met een andere groep mensen die dikwijls slechts in anonieme, politiek-problematische termen wordt beschreven: immigranten die Fort Europa ’bestormen’.

Maar ditmaal overtuigt hij op het persoonlijke vlak veel minder. Wanneer je de Britse jongemannen (van wie we vrijwel niets te weten komen) hoort praten word je heen en weer geslingerd tussen medelijden en irritatie over hun naïviteit. Waarom gaan ze tegen de vluchtelingenstroom in Afghanistan binnen? En waarom geven ze zich tegenover de militairen uit voor Pakistanen om pas later hun Britse nationaliteit bekend te maken?

De makers geven met zoveel graagte een stem aan de ’Tipton Three’, vernoemd naar hun Engelse woonplaats, dat ze niet de afstand nemen voor cruciale vragen. Later wordt dit soort bezwaren overigens minder urgent, wanneer de film een reeks ijzingwekkende en onuitwisbare beelden voorschotelt. Tientallen in oranje overalls gestoken en geblinddoekte mensen, vastgeketend aan een vliegtuigvloer. Volwassen mannen in kooien in de brandende zon, die niet mogen praten. Verhoren („Waar is Osama bin Laden?!”) die slechts haat voeden.

De massaliteit en efficiëntie van dit heimelijke gevangenenbedrijf is al vaker beschreven, maar zelden zo helder verbeeld. Als drama mag ’The Road to Guantánamo’ dan spaak lopen, als politiek pamflet is het een belangwekkende film.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden