Opinie

IJsdansen zonder ijs

Tijdens 'Monologue, Dialogue', het nieuwste ballet van Hans van Manen voor zes dansers van het Nederlands Danstheater, was er geen kuchje meer te horen.

Ruim twintig minuten lang gleed een bijna ijzingwekkende stilte door het Amsterdamse Muziektheater, vanaf het moment dat een ovaalvormige streep op de vloer van het zwarte toneel oplichtte. Meer heeft ontwerper Keso Dekker niet nodig om te suggereren dat de zes NDT-dansers de status van stardom voorbij zijn.

In hun glinsterende tricots zijn zij geen sterren maar planeten, klaar voor een parcours door de kosmos. De vloer onder hun voeten wekt de indruk spiegelglad ijs te zijn en al dragen zij geen spitzen, toch zal de 'oval ring' hen uitdagen tot een serie kuurs: elk van de drie vrouwen zal direct na hun solo hun duet met hun manlijke partner etaleren. Zowel in die solo's als in die paardansen zullen zij hun meestertitel verdedigen.

Aanvankelijk staan Shirley Esseboom, Patrick Marin, Nancy Euverink, Vaclav Kunes, Sol Leon en Lukas Timulak nog op een kluitje bijeen. Maar de Goldberg Variaties en het Wohltemperierte Klavier van Johann Sebastian Bach zijn natuurlijk geen muzak. Shirley Essenboom bijt het spits af: kronkelend als een oplaaiende vlam stort zij zich in de ring, met enkelvoudige en dubbele loops, rietbergers etc. Ze glijdt, graait en maait vanuit een opgerakeld vuur. Ze zal haar provocatie enigszins moeten dimmen als Patrick Marin haar onderbreekt en haar betoog in banen van geleidelijkheid stuurt. Door hem vaart een eerste vleug van louterende rust op de ijspiste. Slechts voor kort want als Nancy Euverink aantreedt voor haar vlijmscherpe monoloog slaat de opgekropte drift weer genadeloos toe.

Het 'laatste woord' is (bijna traditioneel bij Van Manen) aan Sol Leon, zijn Spaanse muze. Zij is de vrouw op eenzame hoogte, niet onkwetsbaar maar wel voorbij allerlei kwetsuren. Van Manen weet het al lang: als geen ander begrijpt en kan Sol Leon de essentie van zijn getemperde maar geenszins gedoofde geldingsdrang vertolken. Ditmaal onderscheidt ze zich ook van haar voorgangsters door de muziek die hij haar toekent. Hoewel de aansluiting op de prelude uit Bachs Wohltemperierte Klavier naadloos is, betreedt deze grande dame de ring op Domenicos Scarlatti's sonate nr 8. Alle zo juist gesublimeerde woede lijkt in haar zilveren verschijning bezonken. Nu Sol Leon niet meer haar vaste partner Lightfoot op het toneel ter beschikking heeft, dacht Van Manen haar de jongere Tsjech Lukas Timulak als haar nieuwe ijkpunt toe. Een gouden greep: hun 'dialoog' of paardans staat boven alles verheven, door een harmonie die innerlijke heftigheid aan uiterlijke beheersing paart.

Wie beweert dat Van Manen te veel op routine vaart heeft geen oog voor de ambachtelijke ontwikkeling binnen zijn idioom, ditmaal met openlijke fascinatie voor topsporters op kunstschaatsen. Zelfs zonder de daarvoor noodzakelijke ijsvloer of schoeisel blijken de NDT-dansers die gladheid in hun hele lichaam door te kunnen voeren, met regelrecht gebruik van de vaardigheden van hun ijscollega's. Het resultaat van dit ijsdansen zonder ijs door zes danskampioenen is magistraal, in feite nieuwer dan elke experimentele dans en ik zou niet weten wie ter wereld dit de zes NDT-dansers kan nadoen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden