Vanja Kaludjercic voor de 51ste editie van het International Film Festival Rotterdam.

InterviewFilmfestivaldirecteur

IFFR-directeur Vanja Kaludjercic deelt haar favorieten: ‘Mensen zien komedie niet als een kunstvorm’

Vanja Kaludjercic voor de 51ste editie van het International Film Festival Rotterdam.Beeld Mark Kohn

Het wordt haar tweede jaar als directeur van het International Film Festival Rotterdam. En wéér moet alles online, een flinke tegenvaller. Vanja Kaludjercic: ‘We zullen ons publiek opnieuw moeten veroveren’.

Ronald Rovers

Heeft ze spijt gehad van haar keuze om in Rotterdam te komen werken? Nee, zegt directeur Vanja Kaludjercic, die volgende week voor de tweede keer een volledige online-editie van het Internationaal Filmfestival Rotterdam (IFFR) organiseert. Toen ze ‘ja’ zei tegen deze baan zag het festival er anders uit: met live talkshows en masterclasses en honderdduizenden bezoekers.

Maar spijt heeft ze ‘niet echt’, zegt ze in haar bijna knusse, huiskamerachtige kantoor. “Uiteindelijk kampte de hele wereld met dezelfde uitdagingen en de kennis die we de afgelopen twee jaar hebben opgedaan, nemen we mee. Want het zal hierna geen business as usual worden: we zullen ons publiek opnieuw moeten veroveren, vooral een jonger publiek.”

Hectische maanden

Zij en haar team hebben hectische maanden achter de rug, vertelt Kaludjercic. Vrijwel heel 2021 dachten ze dat IFFR 2022 zoals vanouds live kon plaatsvinden. Dat wil zeggen: als een van de grootste culturele evenementen van Nederland in talloze zalen in de Maasstad. “Zelfs toen we aan verschillende scenario’s werkten en we over een online versie overlegden, voelde dat scenario heel onwaarschijnlijk”, zegt ze.

“Maar o mijn god, begin december waren we gewoon weer terug bij waar we in januari 2021 waren. En je moet begrijpen: het festival naar online verplaatsen is niet alleen even de films online zetten. Contracten met technici moesten herzien worden, want technici waren nauwelijks nog nodig. Honderden vrijwilligers waren ineens overbodig. Het aantal films moest worden teruggeschroefd, want je kunt online geen selectie van meer dan 300 films vertonen. En dat had weer tot gevolg dat binnen de programma’s, met die kleinere selectie van films, naar een nieuwe balans qua onderwerpen en afkomst van filmmakers moest worden gezocht.”

Op z’n minst een klein beetje wrang is het dat het grote filmfestival in Berlijn, de Berlinale, in februari gewoon wél live plaatsvindt, dankzij het 2G-beleid van de Duitse overheid. En inderdaad, zegt Kaludjercic, “hadden we een 2G-beleid kunnen voeren, dan was IFFR 2022 wellicht live geweest”.

De hoogtepunten

Toch is ze trots op het Rotterdamse online resultaat. Wat zijn volgens haar de hoogtepunten?

“Ik ben groot fan van animatie en trots om een film als Battlecry, het debuut van de Japanse animator Yanakya, te vertonen. Het is origineel en verfrissend en doet qua stijl soms denken aan computergames uit de jaren negentig. Ik hoop dat mensen animatie meer als kunstvorm gaan waarderen en niet meteen denken dat het voor kinderen is. Die gedachte heerst nog steeds bij een deel van het publiek.”

Vanja Kaludjercic, voor de 51e editie van het International Film Festival Rotterdam. Beeld Mark Kohn
Vanja Kaludjercic, voor de 51e editie van het International Film Festival Rotterdam.Beeld Mark Kohn

“Ook een opvallende film is Noche de fuego, het speelfilmdebuut van filmmaker Tatiana Huezo. De Mexicaanse film over drie opgroeiende meisjes op het platteland is een zintuiglijke ervaring, een sprookje en horror tegelijk, die zich afspeelt in een keiharde realiteit. Ons eigen Hubert Bals Fonds heeft deze film ondersteund.”

Ingesleten ideeën losweken

Ze ziet het als een belangrijke taak van een filmfestival, zegt ze: ingesleten ideeën losweken, mensen buiten hun eigen kader laten kijken. “Ander voorbeeld. Komedies. Die hebben het nog steeds moeilijk op filmfestivals want mensen vinden het wel aardig vermaak, maar zien het niet als een kunstvorm.”

“In onze Big Screen-competitie zit dit jaar een Zuid-Afrikaanse komedie, Daryn’s Gym. De regisseur vertelde hoeveel hij moeite hij moet doen om de film internationaal onder de aandacht te brengen, omdat veel mensen een komedie niet vinden passen in hun beeld van Zuid-Afrika. Dat soort vooringenomenheid, of het nou over komedies of over landen en culturen gaat, willen we met verrassende films graag in beweging krijgen.”

Liefde voor film

Kaludjercic (1982) groeide op in Kroatië en viel al vroeg voor film. “We woonden in een prachtig gebied in Istrië, dichtbij de Brijuni archipel. In mijn geboortestad Pula vond jaarlijks het Pula International Film festival plaats (ook wel het Nationaal Filmfestival van Joegoslavië) onder toeziend oog van president Tito, die op een steenworp afstand zijn zomerhuis had. Elk jaar gingen we film kijken in het perfect gepreserveerde Romeinse amfitheater in Pula. Mooie herinneringen heb ik daaraan.”

“Maar buiten dat festival hadden we geen toegang tot film. Het zou nog een paar jaar duren voordat de internetverbindingen goed genoeg waren, dus we moesten het doen met illegale videobanden, kopieën van kopieën van kopieën. Oud tv-werk van de latere Goudenpalmwinnaar Emir Kusturica herinner ik me. Soms een film van Bunuel: hoge kunst, dacht ik, waar ik toen natuurlijk niks van begreep. Films van Jim Jarmusch, waar ik erg van hield.”

Op haar 22e directeur

Op een nieuw filmfestival in het schitterende Middeleeuwse dorpje Motovun klom Kaludjercic eind jaren negentig op van vrijwilliger tot programmeur. Na haar studie in Ljubljana werd ze op haar 22ste(!) directeur van een mensenrechtenfilmfestival in Zagreb. Vervolgens belandde ze op het filmfestival van Sarajevo, een festival met een echt internationaal karakter. Maar de Balkans zou ze nooit verlaten, dacht ze, want “we waren nou eenmaal geen lid van de EU”.

Het liep anders. Terwijl ze in Sarajevo werkte, begon Kaludjercic samen te werken met een Franse partner, die op het festival nieuwe makers wilde ontdekken. Zo belandde ze in Parijs. Frans leerde ze vooral via Franse stripboeken. Ze spreekt vijf talen, maar het Nederlands wil nog niet. Als we ons gesprek in het Nederlands zouden doen, zou dat volgens haar “het kortste interview ooit” worden.

Vlotte prater en teamspeler

Net als haar voorganger Bero Beyer is Kaludjercic een vlotte prater en vooral een teamspeler. Je merkt het aan de relaxte manier waarop ze met haar medewerkers omgaat. Kaludjercic is wel iets meer cinefiel dan Beyer: ze weet eindeloos veel van filmmakers en hun oeuvres. Ze houdt ervan om ‘in het konijnenhol’ van het oeuvre van één maker te duiken, zegt ze, en heel precies te analyseren hoe die films in elkaar steken.

Als je naar de roerige geschiedenis van de grote filmfestivals kijkt, vooral in de jaren zestig, zeventig en tachtig, zijn festivals en festivaldirecteuren dan minder rock ’n roll geworden? “Dat denk ik wel, maar de festivals zijn ook enorm gegroeid. Neem alleen al het educatieprogramma bij IFFR. 30.000 kinderen laten we jaarlijks kennismaken met ons festival en film. We helpen beginnende makers, we helpen scenario’s ontwikkelen. En dat allemaal achter de schermen. Zo'n groot beest kun je niet met rock 'n roll beheersen, je zult als festivaldirecteur ook echt je managementvaardigheden moeten ontwikkelen.”

Die hoopt ze volgend jaar in te kunnen zetten voor haar eerste live editie, om de film met makers en publiek te vieren.

51ste editie IFFR

Een keurig echtpaar ontwaakt seksueel na kennismaking met een groep woeste gangsters. Dat is het veelbelovende uitgangspunt van de openingsfilm Please Baby Please, gemaakt door de Amerikaanse Amanda Kramer. Deze en nog een flink aantal andere films zijn online te zien tijdens de 51ste editie van het Internationaal Film Festival Rotterdam. Dat vindt plaats 26 januari t/m 6 februari 2022. Kaartverkoop start vrijdagavond 21 januari om 20.00 uur op iffr.com.

De films in de Tiger-competitie, de Big Screen-competitie en de Ammodo Tiger Short-competitie zijn tijdens het festival niet online te zien, maar zullen later in de bioscopen draaien. Het idee daarachter is: zo kunnen mensen de competitiefilms zien zoals ze bedoeld zijn, namelijk op het grote scherm.

Drie tips van Vanja Kaludjercic

Deze programma’s en films mag je niet missen volgens festivaldirecteur Vanja Kaludjercic:

1. Het Amanda Kramer focusprogramma. “Ze is een van de meest ongebruikelijke en inventieve Amerikaanse filmmakers. Ik kan haar werk alleen omschrijven als vrolijk anarchistisch!”

2. Een double bill – een combinatie van twee films – van Tralala en Hold Me Tight. “De eerste is een heerlijk bizarre musical met Mathieu Amalric in de hoofdrol, de tweede een prachtige film over de ervaring van verlies met Vicky Krieps, geregisseerd door Amalric zelf. We praten met Amalric in een Big Talk.”

3. Freaks Out van Gabriele Mainetti. “Een compleet gestoorde film: Fantasy en WOII, Fellini en X-Men.”

Bonustip: een verrassingsfilm, op 3 februari om 21.00 uur.

Lees ook:

Gelukkig, ze zijn er nog: krankzinnig slechte films. Tijd voor een ode

Belachelijke dialogen, onlogische camerahoeken, onbegrijpelijke montage en bordkartonnen decors sieren de krankzinnig slechte film. Gelukkig zijn ze er nog, tussen alle schijnbare perfectie van de blockbusters.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden