Movies that Matter

Iedereen is welkom op de vuilnisbelt Sodom, maar iedereen wil weg

Still uit ‘Welcome to Sodom’

Afgedankte telefoons, computers, tv’s uit Europa: ze belanden op de immense vuilnisbelt Sodom in Ghana. Het is een hel, een niemandsland, maar ook een dorp voor duizenden mensen.

Het kind droomt ervan astronaut te worden. “Dan kan ik hoog in de lucht naar beneden kijken. Alles is anders in de ruimte, veel beter dan hier beneden.”

‘Hier beneden’ is een van de giftigste plekken ter wereld. Op de immense vuilnisbelt Sodom in Ghana belandt jaarlijks 250.000 ton elektronisch afval uit Europa, illegaal. Het zogeheten e-waste is de snelst groeiende afvalstroom ter wereld. Het gaat onder meer om computers, tv’s, geluidsapparatuur en telefoons. Zo zijn er inmiddels 7 miljard mobiele telefoons geproduceerd waarvan een deel uiteindelijk op Afrikaanse vuilnisbelten als Sodom belandt.

Daar werken 6000 mensen die ieder draadje en stukje metaal uit apparaten slopen om met dat materiaal nog iets te doen. Er zijn voortdurend vuurtjes en zwartgrijze rookpluimen, mensen lopen vaak op slippers tussen afvalbergen. De vuilnisbelt is gebouwd op moerassig land, de grond kan vervaarlijk golven, het water aan de rand borrelt als een scheikundeproef in een erlenmeyer.

Kameleon

Genoeg ingrediënten voor een zware film over Afrikaanse uitzichtloosheid en doorgeschoten westers consumentisme, over rijke westerlingen die hun problemen over de schutting werpen. Maar hoewel Sodom nogal apocalyptisch begint met intense beelden van vuur en een voice-over die over vernietiging van het paradijs spreekt, blijkt het gaandeweg vooral een verhaal over mensen.

Welcome to Sodom (3) Beeld rv

Zoals het kind dat astronaut wil worden. In het begin van de film sleept de jongen een magneet achter zich aan. Het lijkt een mandje, maar het is een ontmantelde woofer uit een luidspreker. Aan de magneet hechten kleine ijzerstukjes die op de grond liggen. “IJzer is net geld, maar niemand is hier de eigenaar van.” De jongen verzamelt ze in een zak die hij naar een weegschaal brengt waar hij er, na enig gehossel, geld voor krijgt.

Later in de film blijkt de jongen een meisje. Hij kan veel meer verdienen met ijzer zoeken dan met zakjes water verkopen, wat de meisjes doen. “Ik heb altijd een jongen willen zijn, ik voel me een jongen. Ik kan goed acteren. Net als een kameleon kan ik van kleur veranderen.”

Het kind is niet de enige die zichzelf verbergt op de vuilnisbelt, het beeld van de kameleon waar de film mee begint, komt telkens terug. Tussen het plastic scharrelt een man uit Gambia. Hij is homo en joods, begonnen aan een medische opleiding, maar gevlucht vanwege vervolging voor zijn geaardheid.

De vuilnisbelt is voor hem een veilige plek, een niemandsland. Hij verzamelt de plastic zakjes die na gebruik van het water weggegooid worden - niet al het afval komt van buiten. Voor een kilo kan hij weer twee volle zakjes kopen. Soms vindt hij een boek, van Bernard Shaw, een schrijver waar hij van houdt. Dat maakt hem ietsjes vrolijker, zegt hij.

Niet dramatisch

Zo zijn er meer mensen voor wie het werk op de vuilnisbelt een toevluchtsoord is. Het is een dorp op zichzelf waar niet alleen gezwoegd, maar ook gespeeld, gevoetbald en gedanst wordt. In een studiootje nemen jongens een song op. Achter een doorzichtig gordijn klinkt het ‘Welcome to Sodom. You’re welcome’, met een elektronisch randje erom gemixt. Iedereen mag dan welkom zijn en een plek vinden in de pikorde op de afvalberg, allen dromen van weggaan, niet alleen het kind dat astronaut wil worden.

De verhalen geven de film dan wel een zwarte sociale rand, het wordt daarmee niet dramatisch. De benadering van de makers, zowel in beeld als geluid, is wat afstandelijk, een effect dat versterkt wordt door het gebruik van veel voice-overs in plaats van sprekende mensen.

Ook de weidse beelden in veel grijze en matte tinten door de bijna continue rookpluimen, dragen hieraan bij. Ze worden afgewisseld met enkele close-ups waarin bijvoorbeeld een hamer ieder weerstandje van een printplaat slaat.

Zo dringt Sodom geen boodschap op. De kijker kan er zelf van alles uit halen. Van afschuw over de ongezonde werkomstandigheden, schaamte over het lot van afgedankte spullen, verbazing over hoe ieder stukje koper weer een nieuw leven krijgt, tot ontroering over de menselijke veerkracht.

Movies that Matter 

Movies that Matter is een filmfestival vol geëngageerde documentaires, met speciale aandacht voor mensenrechten. Het festival met films die er toe doen vindt plaats in Den Haag, van 22 tot en met 30 maart. Ga voor meer recensies en interviews met regisseurs naar trouw.nl/moviesthatmatter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden