Opinie

Humor als beleefde vorm van wanhoop

Hij was 'te ranzig en te plat' en had een 'kop als het achtereind van een zeug'. Met zijn elastieken gezicht was de Britse volkskomiek Benny Hill gedoemd om mensen aan het lachen te maken. Maar de humor van de 'Koning van de platte lol' werd niet door iedereen begrepen en gewaardeerd.

Tijdens zijn leven lag Hill (1925-1992) regelmatig overhoop met omroepbonzen, de pers en feministes, ofwel 'de scherpslijpers van de goede smaak', die maar weinig moesten hebben van zijn flauwe 'billeknijperijen, knipoogjes en schoonmoedermoppen'.

Regisseur Don Duyns van de firma Growing up in Public raakte geïntrigeerd door de paradoxale persoonlijkheid van de ooit succesvolle, maar later verguisde, van seksisme beschuldigde komiek: ,,Hij toonde zich in zijn shows schijnbaar open en bloot, maar schermde zijn privé-leven tot op het maniakale af. Hij had geen relaties met vrouwen, maar is op televisie het prototype van de door lust gedreven burgerman.''

In 'Benny's Hill', de voorstelling die Duyns maakte over de beroepsgrappenmaker, volgt het publiek de laatste nacht uit het leven van Hill en staat de tragiek uit zijn dagelijks leven centraal. De komiek, gespeeld door Dick van den Toorn, verdedigt nog één keer zijn humor (,,flauwe grappen maken is ook een kunst''), verhaalt verbitterd over zijn gemiste erkenning en fulmineert tegen het publiek dat hem zo liet vallen.

Duyns schreef de voorstelling met het beeld van Van den Toorn in zijn hoofd, met wie hij al zes keer eerder een voorstelling maakte. ,,Ik weet welke schakelingen hij kan maken. Hij weet het publiek te vermaken, maar kan ook heel venijnig zijn'', aldus Duyns. ,,Dick is een beetje mijn toneelbroertje. Onbewust kies je toch het tegenbeeld van jezelf op het toneel.''

Kenmerkend voor de voorstellingen van Duyns is zijn fascinatie voor heldendom. Eerder maakte hij stukken over Superman, Abe Lenstra, Johnny Jordaan en Hansje Brinker. Wat doet Benny Hill in dit rijtje? Duyns: ,,Een held is iemand die door blijft knokken als de strijd al verloren is. Benny Hill heeft nooit opgegeven, terwijl hij al afgeschreven was en qua tijdgeest uit was. In mijn herinnering was Hill heel flauw, maar toen ik voor deze voorstellingen de videobanden opnieuw bekeek, vond ik dat zijn shows goed in elkaar steken.''

'Benny's Hill' is een soort eerbetoon geworden aan de later zo 'uitgekotste' komiek, al was dat volgens Duyns aanvankelijk niet de bedoeling. ,,Ik wilde aandacht besteden aan iemand die symbool is geworden voor pulp en wansmaak maar waar ik veel meer diepte in zag. Uiteindelijk zag ik het hele universum weerspiegeld in die man, die aan de buitenkant alleen maar show en vermaak toont.''

De voorstelling van Duyns en Van Toorn beleefde zijn première in een zoldertheater op het Terschellingse Oerol-festival. Duyns maakte al drie keer eerder een voorstelling voor dit wat hij noemt 'New Age-achtige, mellow-feest' (,,Het festival heeft nog steeds een beetje de sfeer van de hippie-tijd, toen het allemaal begon'') en zegt zelf door het Oerol-virus getroffen te zijn. Met zijn jongste voorstelling gaat hij echter in tegen de voor Oerol kenmerkende spektakeltendens van de laatste jaren. ,,Met alle respect, maar ik denk dat de mensen het nu wel hebben gehad met steltlopers en vuurspuwers. Ik trek met de glamourachtige buitenkant van mijn voorstelling ook publiek, maar ik verkoop uiteindelijk iets wat somberder is.''

In de voorstelling laat Hill voor de laatste keer van zich horen in een soort schemerzone tussen leven en dood. Hij beweegt zich op een vrijwel leeg toneel, dat gedurende de voorstelling steeds meer diepte krijgt doordat telkens een achterdoek naar beneden valt. ,,Ik heb bewust niet gekozen voor een realistisch decor'', zegt Duyns. ,,Hill bevindt zich in de coulissen van zijn eigen leven. De vallende gordijnen kun je zien als een symbool voor onttakeling.'' Het publiek krijgt hierdoor in de schrijnende voorstelling letterlijk een doorkijk in het leven van Hill onder het motto: dying is easy, comedy is hard. Want een ding wordt duidelijk: achter de glimlach van Hill school de depressie van een verloren bestaan. En de humor? ,,Ach, dat is een beleefde vorm van wanhoop.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden