Opinie

Hulde aan Newyorkse dansmeesters

Uitgerekend op de dag dat Amerika definitief besloot Irak op 'shock and awe for rapid achievement' te trakteren, bracht Het Nationale Ballet hulde aan drie New yorkse Meesters. Niemand bij het Amsterdamse gezelschap zal zelfs maar die wrange samenloop van omstandigheden bevroed hebben toen tot de herinstudering van 'Serenade' (George Balanchine, 1934), 'Acts of Light' (Martha Graham, 1981) en de Nederlandse première van 'The Concert' (Jerome Robbins, 1956) besloten werd. Feit blijft dat ook deze drie iconen Amerika's historische supermacht illustreren, in de internationale danswereld dan wel te verstaan.

Toen de Rus George Balanchine in 1933 in Amerika arriveerde begreep hij heel goed dat de rock & rollers nog ingewijd moesten worden in de disciplinerende beginselen van de balletkunst. Zijn eerste daad was daarom de oprichting van de American School of Ballet. Voor de eerste publieke proeve van bekwaamheid van zijn Amerikaanse studenten koos hij heel bewust voor Tsjaikovski's 'Serenade' voor strijkkwartet, als muzikale bron voor zijn wijwater.

Achter een façade van wapperend zachtblauw tule liet hij negentien meisjes en vijf jongens een hemelse droomwereld oproepen, slechts bereikbaar door een strenge collectieve onderwerping aan de dwangmechanismen van ballet. Ballet mag een doorgeefluik van de goden zijn, Balanchine maakte op slag duidelijk dat deze kunst voor alles op menselijk maak- en maatwerk en blindelings vertrouwen berust. Struikelen, vallen en weer opstaan horen daar bij en hij greep die tegenslagen juist dankbaar aan, ter versterking van de suggestie dat ballet een semi-tragisch, semi-heroïsch ritueel is.

Nu heeft Het Nationale Ballet zijn schoolvoorbeeld van ballet over ballet al sinds 1961 op het repertoire staan. Dat de tijdloze klassieker daar in goede handen verkeert werd opnieuw met glans bewezen. Niet alleen schitterden Larissa Lezhnina, Anna Seidl en Sofiane Sylve in de solistische delen, ook het ensemblewerk was ijzersterk.

Ronduit fascinerend pakte hierna Martha Grahams meesterschap uit. De diva van de inmiddels 'klassieke' moderne dans maakte 'Acts of Light' toen zij 87 jaar was. Het ballet is een retrospectieve samenvatting van alles wat zij met haar danstechnische uitvindingen had bereikt. Het Nationale Ballet presenteert haar laatste meesterwerk terecht als equivalent van Balanchine's jeugdwerk: beide creaties zijn erediensten en omspannen de bloeiperiode van Amerikaanse dans.

Voltrekt het opwaartse, vederlichte streven van Balanchine's gespitzte ballerina's zich in een waas van mystiek, Grahams dansers moeten het vooral van hun ongenaakbare, aardse kracht hebben. Vooral in het tweede deel, in strakke goudkleurige tricots, boren zij als zonnestralen dwars door Balanchine's nostalgie. Maar ook Graham benadrukt de loutering van dagelijkse exercities, met haar grondoefeningen, 'contractions' en 'spirals' als haar belangrijkste bouwmateriaal.

Hoogtepunten in haar euforische en elegische viering van het lichaam is een erotisch duet van een goddelijke krachtpatser en een gebiedende liefdesgodin, opgevolgd door de klacht van een vrouw die als een nietige vlinder in een rouwstoet wordt afgedragen. Jahn Magnus Johansen, Sara Fontaine en Yumiko Takeshima doorstaan die toets met verve, in weerwil van alle afleidende gedoe met sjerpen, lakens en luiers.

'The Concert', de humoristische uitsmijter van Jerome Robbins, moest illustreren dat het met die heiligheid van sublimerende dans heus wel meevalt. Mensen horen en zien wat zij willen en dat is aanleiding tot puur entertainment, met tien georkestreerde pianoklassiekers van Chopin als insteek voor uitbundige comedy acting. Die uitbundigheid is wel erg overdreven aangedikt. Na bijna vijftig jaar blijkt Robbins' knipoog te vet geworden, goed voor wat besmuikt gegniffel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden