Review

Houten kleppers in de autoloze straat

Alle mensen moeten sterven, maar de kans om erg oud te worden neemt toe. In onze tijd worden niet alleen de sterken tachtig jaar (Psalm 90:10). Als je ouder wordt krijg je steeds meer het gevoel dat de tijd voorbijraast, maar dat is schijn. Niet de tijd, maar ons leven gaat snel voorbij, wijzelf vliegen heen, zegt diezelfde Psalm. De tijd blijft.

De tijd dat het vanzelf sprak dat je op je oude dag bij je kinderen introk ligt ver achter ons en de groei van bejaardenhuizen lijkt inmiddels ook alweer over zijn hoogtepunt heen te zijn. Volgens de huidige trend blijven jongeren langer thuis wonen en leven de meeste alleenstaande ouderen zo lang mogelijk op zichzelf.

In 'Old and on their own,' deze week in Engeland verschenen, laat de Amerikaanse kinderpsychiater Robert Coles elf mannen en vrouwen van boven de 75 jaar aan het woord over hun twijfels, zorgen over gezondheid en ouder worden, èn hun niet aflatende drang om te leven.

De tragiek van 'Oedipus in Colonus' die volgens de Griekse toneelschrijver Sofokles op latere leeftijd tot het inzicht komt dat hijzelf de moordenaar van zijn vader is, en van de oude King Lear in het gelijknamige stuk van Shakespeare die zo onverstandig is om reeds voor zijn dood zijn koninkrijk te verdelen, krijgt moderne vleugels in de levensechte verhalen van bejaarde Amerikanen uit Massachusetts, New York en North Carolina. De zwart-wit foto's van Alexis Harris en Thomas Roma, beiden hoogleraar fotografie, doen de rest.

Ondanks de gebreken die met de jaren komen geven de geïnterviewden blijk van een sterk zelfbewustzijn. Neem de 78-jarige Laura in 'The Fall': “Dat de dokter ons vergelijkt met kinderen omdat we afhankelijk van anderen zijn, vind ik maar niks. Op zich klopt dat voor velen van ons. Toch zie ik mezelf niet als 'afhankelijk van anderen' - al ben ik dat misschien wel.”

Het bejaarde stel in 'A New Life' trekt al ruim vijfenzestig jaar met elkaar op en ruziet nog steeds over het verdriet van de armoedige crisisjaren waarin hij lange tijd zonder werk zat en zij niet wist hoe ze de kinderen te eten moest geven, maar scheiden hebben zij nooit serieus overwogen. Ze hadden niet eens geld voor de dokter, vertelt de vrouw. Van psychiaters moeten ze nu nog niks hebben, zegt de man, die timmerman is van beroep. “Het is misschien gek, maar ik denk dat de Tweede Wereldoorlog onze redding is geweest”, denkt de vrouw. “De redding van heel Amerika.”

Of een Nederlandse (kinder-)psychiater Coles' voorbeeld zal volgen weet ik niet. Om het zielenleven van ouderen bloot te leggen hoef je trouwens helemaal geen psychiater te zijn. Misschien krijgt de schrijver J. Bernlef nog eens de geest. Zowel 'Hersenschimmen' (1984) als 'Eclips' (1993) getuigen van groot zielkundig inzicht. In zijn nieuwste gedichtenbundel 'Aambeeld' staat een mooi gedicht over de vervlogen tijd, getiteld 'Drempel'. Alleen de eerste zes regels noem ik hier:

Dingen verdwijnen zonder dat wij het merken zij vertrekken en laten alleen geheugensporen na in onze dromen en neerslachtige momenten Houten kleppers in de autoloze straat knisperende lavendelzakjes in de linnenkast het zoeven van steentjes uit een katapult

Wie er nog lavendelzakjes in de linnenkast doet, mag het zeggen. Maar wie ziet er nog wel eens houten kleppers in de autoloze straat of steentjes uit een katapult zoeven? Dood gaan we allemaal. En we weten het. Maar voorlopig worden we alleen een dagje ouder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden