Review

Hommage aan de bard van het Hogelaand Groningse blues

Ze staan geduldig in de rij voor de koptelefoons, de bezoekers van de expositie 'Ode aan Ede'. Met de muziek van de beroemde Groningse zanger op je oren kun je kijken naar grote foto's van plekken die Ede Staal bezingt, en fragmenten van de tekst meelezen. Of zachtjes meezingen, zoals sommige luisteraars doen.

In het landbouwmuseum Welgelegen van borg Verhildersum in het Noord-Groningse Leens loopt het storm, sinds de opening begin april. Commissaris der koningin Alders waarschuwde daarbij plechtig voor 'ongebreidelde legendevorming'. Maar onder de liedjes van Ede Staal kun je nu eenmaal niet nuchter blijven. Zeker de Groningers niet. ,,Als ik Ede heur bin ik bliede dat ik een Gronniger bin!'' schreef iemand op de 'gastenwand'.

Ede Staal bracht z'n jeugd door in Leens, op het 'Hogeland'. Hij studeerde Engels en was leraar. Hij stierf in 1986 aan longkanker, bijna 45 jaar oud en vader van zes zonen. In 1974 debuteerde hij bij Phonogram met de single 'I'm in the blues'. Daarna bleef het nogal stil. Ede Staal - hij zag zichzelf als een tobberige optimist - wilde niet in zee met 'Hilversum'. Hij zat liever thuis achter de piano.

In de jaren tachtig begon Radio Noord met het uitzenden van zijn muziek en zijn korte verhalen. De vrolijke meezinger 'Mien toentje' (Mijn tuintje) werd zo z'n eerste succes. Twee lp's nam hij in deze periode op, in een regionale studio. Een selectie uit het vele materiaal dat hij thuis ooit op band had gezet, verscheen later, postuum, op een dubbel-cd.

Nog steeds betreuren bewonderaars dat Ede Staal te kort heeft geleefd om echt tot wasdom te komen. Niettemin is de zanger veertien jaar na zijn dood geliefder dan ooit. In de noordelijke topvijftig aller tijden staat hij op nummer 1. In totaal komt hij er acht keer in voor. Door een RVU-documentaire uit 1996, die op de expositie wordt vertoond, en de film De Poolse Bruid, waarin de muziek van Ede Staal te horen is, ontdekten de afgelopen jaren ook niet-Groningers hem.

Zijn mooiste liedjes maken in al hun eenvoud diepe indruk, ze raken je ziel. Hij zong ook in andere talen maar zijn Groningse nummers zijn het bekendst. Ze gaan over vroeger, over eenzaamheid of over bloeiende koolzaadvelden. Ze doen je verlangen naar de kalme sfeer van het Groningse land, met zijn dijken, kerkjes, grote boerderijen, smalle weggetjes en vette klei. En Ede Staals warme, weemoedige stemgeluid laat je horen dat Gronings niet rauw en knauwerig hoeft te zijn.

In Leens is hij te zien op een reeks jeugdfoto's en familiekiekjes. Zijn piano, accordeon, pijp en diploma's maken ook deel uit van de tentoonstelling. In mei verschijnt een fiets- en wandelroute langs plaatsen waar Ede Staal woonde of waarover hij zingt, zoals in ''t Hogelaand':

't Is de lucht achter Oethoezen

't Is 't torentje van Spiek

't Is de weg van Lains noar Klooster

En deur Westpolder langs de diek

...Dat is mien laand,

mien Hogelaand...

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden