The Crown Queen Olivia

Hollywoodster Olivia Colman heeft Queen Elizabeth eigenlijk niet meer nodig

The Crown Beeld Netflix

Voor actrices is een rol als koningin de gedroomde wending in hun filmcarrière. Kijk naar Dame Judi Dench en Helen Mirren. Olivia Colman speelt in het nieuwe seizoen van ‘The Crown’ Elizabeth II. Heeft de Oscarwinnares deze rol nog wel nodig?

Olivia Colman speelde vorig jaar de tragische koningin Anne in de film ‘The Favourite’, en nu is ze koningin Elizabeth II in het derde seizoen van ‘The Crown’. Long live queen Olivia! Is de rol van koningin voor de koningin zelf vooral een bizarre levenslange sociale verplichting, voor een actrice is het de gedroomde wending in een filmcarrière.

“Na ‘Mrs Brown’ veranderde alles”, memoreerde Dame Judi Dench onlangs in de documentaire ‘Tea with the Dames’, waarin vier grote Engelse toneel- en filmdiva’s geïnterviewd werden over hun lange carrières. Hoewel Dench Shakespeare speelde op het toneel en ook bekend was van tv kwam de ware roem pas toen ze al in de zestig was met haar optreden in ‘Her Majesty’s Mrs. Brown’. In die film speelde ze de ontroostbare, in het zwart gehulde koningin Victoria die na de dood van haar man door de Schotse paardenknecht John Brown uit haar lethargie werd getrokken.

Judi Dench in ‘Mrs. Brown’.

De schilderachtig expressieve Dench spatte als de hooghartige maar ook kwetsbare Victoria van het witte doek. ‘Mrs. Brown’ leverde haar een Golden Globe en nog meer koninginnenrollen op, plus een Oscar voor haar optreden als Elizabeth I in ‘Shakespeare in Love’. Het late succes maakte Dench tot de Meryl Streep van Engeland. “Alle rollen gaan altijd eerst naar Judi”, zegt Maggie Smith (bekend van ‘Downton Abbey’ maar nooit een koninginnenrol) met rollende ogen in ‘Tea with the Dames’.

‘The Crown’

Het magazine Tijd staat helemaal in het teken van het derde seizoen van ‘The Crown’ , de veelbekroonde Netflixserie over het Britse koningshuis. Vanaf 17 november zijn de nieuwe afleveringen te zien. De overige verhalen vindt u hier

Golden Globe én Oscar

En zo zijn er meer voorbeelden van bijzonder koninginnensucces van filmactrices. De nog jonge Cate Blanchett had het geluk al in haar tweede film de rol van Elizabeth I te kunnen spelen – goed voor een Golden Globe. Helen Mirren had er net als Judi Dench al een lange carrière op zitten, maar werd toch ook pas echt gezien in haar rol van Elizabeth II in ‘The Queen’ – goed voor een Golden Globe én een Oscar.

Cate Blanchett

Gek is het ook niet die voorkeur van jury’s, critici en publiek voor actrices in koninginnenrollen. Een beetje koningin knapt enorm op van een actrice die schoonheid, flair en expressie meeneemt waar de koningshuizen van zichzelf vaak te weinig van hebben, terwijl ze het in hun rol juist goed kunnen gebruiken. En dat geldt zeker voor het huidige hoofd van The House of Windsor, Elizabeth II, een introverte vrouw die vooral geprezen wordt om haar nuchterheid en plichtsbesef, in voorkomen het beroemdst van de handtas en de stiff upper lip. Een vrouw ‘gezegend met een gebrek aan verbeelding’, zoals Helen Mirren het in een interview over ‘The Queen’ fraai verwoordde. “Ik stelde me haar voor in dat paleis”, zo legde Mirren haar speltechniek uit. “Ze is iemand die bij dramatische gebeurtenissen eerst de blik naar binnen richt en dan in een kaarsrechte lijn naar buiten treedt.”

Meer Elizabeths

Vele Elizabeths gaan die van Olivia Colman voor, maar met 12 films wint deze Queen het nog niet van haar roemrijke voorgangster Elizabeth I. Zij is veel vaker gespeeld en dankzij de drama’s rond vader (Henry VIII), moeder (Anne Boleyn), nicht (Mary Stuart) en vermeende minnaar (Graaf Essex) ook in grotere films. Elizabeth II zit al ruim twintig jaar langer op de troon maar dat leverde nog maar enkele hoofdrollen op. In de meeste films is de huidige koningin een kolderiek bijfiguurtje zoals in ‘Austin Powers’ en ‘The Naked Gun’. Emma Thompson is geprezen voor haar ingetogen rol in de tv-film ‘Walking the dogs’ (2012) over Elizabeths treffen met een insluiper in Buckingham Palace in 1982. Norm blijft evenwel het subtiel vileine optreden van Helen Mirren in ‘The Queen’, ook van scenarist Peter Morgan, toen hij nog niet naar het hof terug koppelde. Dat doet hij bij ‘The Crown’ wel, vier keer per jaar, zo meldde The Times, al benadrukt het hof dat dat geen ‘endorsement’ betekent.

 Engelands ‘meest vertrouwde raadsel’

Als je ‘The Queen’ terugziet is de vileine toets van deze koningin die de jonge Tony Blair op zijn plaats zet (“U bent mijn dertiende prime minister”) opnieuw een revelatie, maar ongetwijfeld meer de inbreng van Helen Mirren dan typisch Elizabeth. Al blijft de koningin Engelands ‘meest vertrouwde raadsel’, zoals iemand op tv het uitdrukte, dus zeker weten we dat niet.

Helen Mirren in ‘The Queen’

Ook Claire Foy, die Elizabeth II de afgelopen twee seizoenen van ‘The Crown’ gestalte gaf, excelleert in minimalistisch acteren. Voor haar optreden als Elizabeth II speelde Foy de intelligente, ambitieuze, manipulatieve Anne Boleyn in de BBC-verfilming van Hilary Mantels ‘Wolf Hall’; een gevangen koningin in wie je het vuur en de rebellie ziet branden – ook als ze echt geen kant meer op kan. Als de jonge Elizabeth heeft Foy even weinig speelruimte, maar schikt ze zich, steeds opnieuw, met kaarsrechte rug en een extra sjor aan de handtas. Het is indrukwekkend hoe deze jonge actrice twee zulke verschillende vorstinnen even geloofwaardig neerzet, al is haar Elizabeth ook net te mooi om levensecht te zijn.

Claire Foy als Elizabeth Beeld Netflix
Claire Foy als Anne Boleyn in ‘Wolf Hall’

Claire Foy was een succes maar zal nu in het derde seizoen van ‘The Crown’ toch vervangen worden door de tien jaar oudere Olivia Colman. Colman is een kersverse Hollywoodster die voor haar carrière deze rol van Elizabeth II eigenlijk al niet meer nodig heeft. Vorig jaar speelde ze in ‘The Favourite’ de vergeten Engelse koningin Anne (1665-1714) getergd door zeventien miskramen en boulimia en gemanipuleerd door twee verraderlijke minnaressen. In haar schitterende tragikomische portret van deze meelijwekkende vorstin herinnerde Colman nog het meest aan het verwende prinsesje uit tv-programma ‘Klokhuis’, maar dan de tragische, volwassen versie. De humeuren stormen voorbij op Colmans gezicht dat binnen een tel van intens verongelijkt naar kinderlijk blij en dan weer razend van ongeduld kan veranderen. Die van ijdelheid gespeende rol leverde Colman terecht een Oscar op en ze veroverde Hollywood bovendien met haar stralende, geestige dankwoord waarbij ze zwaaiend met haar trofee in één zin haar tegenspeelsters prees plus haar kinderen verwelkomde én bestrafte – die als ze haar live zagen spreken in Los Angeles (well done!) dus niet op tijd naar bed waren gegaan (this will not happen again!).

Olivia Colman als koningin Anne in ‘The Favourite’

De Oscar voor koningin Anne maakte van Colman Hollywood royalty, maar ze wordt ondertussen geroemd om haar gewoonheid, iets wat ze dan alvast met Elizabeth II gemeen heeft. Colman is het verfrissende type dat glamourjaponnen liefst op het podium nog even in de juiste vorm schikt. In interviews haalt ze graag haar schoonmaakbaantjes aan (“heel bevredigend werk”) en haar 25 jaar durende huwelijk met schrijver Ed Sinclair (“mijn beste vriend”). Voor koningin Anne verwierf ze al enige bekendheid met tv-rollen. Ze speelde Ellie Miller in de misdaadserie ‘Broadchurch’, waarin ze volkomen geloofwaardig blijft als de door vele bizarre wendingen getergde rechercheur. Heerlijk is ze ook als de superieur valse stiefmoeder in de Engels sitcom ‘Fleabag’.

Grote vraag is wel of deze actrice ook in staat is tot een geloofwaardige Elizabeth II. Colmans gewoonheid zit hem eerder in te veel dan in te weinig verbeelding. “Kan jij je gezicht eigenlijk wel stil houden” vroeg talkshowhost Graham Norton haar bij een gesprek over ‘The Crown’. Ja, dat is wel een probleem erkende Olivia. Ze hoefde maar iets naars te horen of sloeg al aan het wenen. Ze had daarom via een oortje de scheepsberichten te horen gekregen in de scènes dat ze als koningin onbewogen onheilstijdingen moest aanhoren en dat had goed gewerkt.

Loftuitingen over haar spel bereiken ons via de gelukkigen die al wat afleveringen hebben gezien. Me dunkt dat die dubbele laag in Colmans worsteling om de boel binnenboord te houden Elizabeth II in ‘The Crown’ 3 er opnieuw alleen maar interessanter én amusanter op maakt. 

Olivia Colman bij de première van het derde seizoen van ‘The Crown’ op 13 november in Londen. Beeld EPA
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden