Unesco

Hollandse Waterlinie nieuw op de erfgoedlijst. De reacties zijn gemengd, want mag er nog gebouwd worden?

Muiderslot, onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het rijksmonument, een historische verdedigingslinie uit 1815 tussen Muiden en Gorinchem, is door Unesco uitgeroepen tot werelderfgoed. Beeld Sem van der Wal / ANP
Muiderslot, onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het rijksmonument, een historische verdedigingslinie uit 1815 tussen Muiden en Gorinchem, is door Unesco uitgeroepen tot werelderfgoed.Beeld Sem van der Wal / ANP

Twee van de drie Nederlandse nominaties voor Unesco’s erfgoedlijst zijn goedgekeurd. Het spande erom, vooral voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie, een 200 kilometer lang netwerk van forten en sluizen in het verlengde van Pampus.

Het spande erom, en de bekendmaking was al een dag uitgesteld. Maar maandagmiddag besloot het Werelderfgoedcomité officieel om de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Koloniën van Weldadigheid aan de Unesco-lijst voor werelderfgoed toe te voegen.

Die uitkomst stond al bijna vast voor de Koloniën van Weldadigheid – in 1818 in Drenthe gebouwd om paupers uit de grote steden een beter bestaan te geven op het platteland. Icomos, het adviesorgaan van Unesco, gaf eerder dit jaar groen licht. Maar over de waterlinie had Icomos toen nog zorgen.

De Nieuwe Hollandse Waterlinie werd van 1815 tot 1940 gebouwd tussen Muiden (het Muiderslot hoort erbij) en Gorinchem. “Het idee was om de rijkste delen van Nederland tegen invasie te beschermen door de velden eromheen onder water te zetten”, vertelt Boris van der Ham, voorzitter van de Stichting Werelderfgoed Nederland. “Het water was te diep voor een landmacht, maar te ondiep voor boten. Dat was lang een beproefde methode, onder andere tegen de Spanjaarden.”

‘De linies lopen door drukke gebieden’

In het verlengde van de Nieuwe Hollandse Waterlinie ligt de Stelling van Amsterdam, die bekend is van forteiland Pampus en al sinds 1996 op de erfgoedlijst staat. Op de erfgoedlijst gaan de twee nu samen verder als de ‘Hollandse Waterlinies’, een 200 kilometer lang netwerk van forten, dijken, sluizen, gemalen, kanalen en inundatiepolders.

“De linies lopen door meerdere provincies en drukke gebieden”, vertelt Van der Ham. “Icomos had vragen over hoe het gebied tegelijk beschermd en ontwikkeld kon worden. Dat is een voortdurende discussie bij erfgoed in drukke steden. Als je een gebied aanmeldt bij Unesco moet je dan ook van tevoren goed nadenken wat je er in de toekomst nog zou willen bouwen.”

Meerdere gemeenten, waaronder Altena en Zaltbommel, zijn bezorgd dat de erfgoedstatus het nog moeilijker zal maken om woningen rond de waterlinies te bouwen. Van der Ham denkt dat de gebieden voor een deel nog steeds ontwikkeld kunnen worden. “Forten en andere structuren moeten worden beschermd en onderhouden, maar je kunt niet alles stilleggen.”

Ook voorspelt hij dat sommige forten nieuwe functies krijgen, bijvoorbeeld als musea, restaurants of wellnesscentra. “Dat is eerder ook gebeurd binnen de Stelling van Amsterdam.”

Dinsdag bespreekt het Unesco-comité nog een derde Nederlandse nominatie voor de erfgoedlijst, namelijk de Limes, de voormalige noordgrens van het Romeinse Rijk. Het ziet er gunstig uit: Icomos heeft al een positief advies gegeven.

Lees ook:

Koloniën in eigen land, voor de armen en het uitschot

Verplicht onderwijs. Een eigen munteenheid. Een ziekenfonds. De Koloniën van Weldadigheid in Drenthe waren de verzorgingsstaat avant la lettre. Zondag maakt Unesco bekend of ze op de Werelderfgoedlijst worden geplaatst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden