Filmrecensie

Hof van Eden verandert in strijdtoneel in 'The Beguiled'

Nicole Kidman schittert als directrice Miss Martha Farnsworth. Beeld RV

Sofia Coppola waagde zich aan een nieuwe verfilming van Thomas Cullinans 'A Painted Devil'. Het werd een correctie op de mannelijke versie van Don Siegel uit 1971, maar de zwarte slavin verdween uit het verhaal. Daar kwam kritiek op.

Regie: Sofia Coppola
Met Nicole Kidman, Kirsten Dunst, Elle Fanning en Colin Farrell
★★

Arthouse-diva Sofia Coppola duikt de geschiedenis in. Met 'The Beguiled' keert ze terug naar 1864, de tijd van de Amerikaanse Burgeroorlog. Wat meteen opvalt, is dat het haar niet te doen is om het wapengekletter tussen Noord en Zuid. De hele film speelt zich af in een afgelegen meisjesinternaat in het zuidelijke Virginia, dat in het derde oorlogsjaar nagenoeg verlaten is. Alleen de directrice, een lerares en vijf leerlingen zijn over. Ze brengen hun dagen door met lezen, naaien, musiceren en tuinieren, zoals veel vrouwen in historische kostuumstukken die overgeleverd zijn aan huis en tuin.

Geen wonder dat ze zich verdringen om de gewonde soldaat die op een dag aanspoelt. Hoewel korporaal John McBurney een 'blue-belly' is, een vijand uit het Noorden, besluit de christelijk directrice, Miss Martha Farnsworth, hem in huis te nemen en zijn wonden te verzorgen. Zuchtend van verlangen en elkaar wegduwend om aandacht staan de vrouwen en meisjes rond zijn bed.

Het levert fijne scènes op waarin Miss Martha, gespeeld door Nicole Kidman, happend naar adem zijn welgevormde torso wast. Kirsten Dunst is Edwina, de enige lerares, die van zijn avances zienderogen opfleurt en voorzichtig begint te dromen van een toekomst buiten het internaat. En heerlijk is ook Elle Fanning als het rebelse, seksueel ontluikende tienermeisje Alicia. Nog nooit iemand zo nuffig en verveeld zien schoffelen, lonkend naar de soldaat die behendig inspeelt op alle gevlei, en met bedrieglijke trouwe hondenblik wordt gespeeld door Colin Farrell. Tot er verraad wordt gepleegd en de haan niet meer zo veilig is tussen de kippen. De grote tuin en het bos vol hangende wilgen krijgen wat weg van de Hof van Eden, die langzaam verandert in een horrorachtig strijdtoneel.

'A painted devil'

Het verhaal kan bekend voorkomen. Coppola baseerde zich op de roman 'A Painted Devil' van Thomas Cullinan uit 1966. Het boek werd in 1971 onder de titel 'The Beguiled' al eens verfilmd door Don Siegel met Clint Eastwood in de hoofdrol. Het was een nogal pulpy drama van een actieregisseur die duidelijk sympathiseerde met de actieheld. Coppola's film is een correctie op die mannelijke versie. Ze stelt de vrouwen centraal, door ze meer karakter te geven en minder hysterisch te maken. Hoe gaan ze om met verlangen en repressie?

Waar in Siegels film seksualiteit werd verbeeld door de blote borsten en billen van een vrouw te tonen, daar focust Coppola op het nagenoeg naakte mannenlichaam. Ze draait de rollen om. De mannelijke blik wordt een vrouwelijke. Seks kun je ook suggereren door een jurk die woest open wordt getrokken en knoopjes die op de vloer vallen. Erotiek schuilt in een blote schouder.

Het is een bedachtzame, gedetailleerde stijl die op sommige momenten ook iets slooms en gekunstelds heeft. Coppola weet dit te ondervangen door er ook een plezierige ironie in te mengen. Hilarisch is de scène waarin Kidman op het punt staat een been te amputeren en om het anatomieboek vraagt. Op dat soort momenten heeft het drama iets van een zwarte komedie.

Kritiek

Maar na de hulde in Cannes, waar Coppola tot beste regisseur werd uitgeroepen, moet de kritiek haar bij de Amerikaanse première toch wat koud op het dak zijn gevallen. Coppola werd beschuldigd van 'whitewashing', van het witwassen van de geschiedenis. Ze elimineerde het enige zwarte personage, de slavin die in de roman Mattie heet en in Siegels film Hallie.

Coppola's verweer was dat het een bijrol was en dat ze zo'n belangrijk onderwerp als de slavenhandel niet zijdelings wilde behandelen. Nu heeft Coppola zich in haar films inderdaad vooral beziggehouden met gepriviligeerde blanke vrouwen die van de buitenwereld zijn afgesneden. Denk aan de zussen in 'The Virgin Suicides' die door hun ouders in huis werden opgesloten, Marie Antoinette die in de gelijknamige film gevangen zat in Versailles of Scarlett Johansson die in 'Lost in Translation' - Coppola's grootste succes - vanachter het raam van een duur hotel naar Tokio keek. Coppola wil het in haar werk over die ervaring hebben: witte, bevoorrechte vrouwen in een isolement. Het zwarte personage weglaten heet dan creatieve vrijheid.

Maar slim is het misschien niet in het tijdperk van #BlackLivesMatter, waarin Hollywood er alles aan doet om inclusiviteit te waarborgen en er meer en meer kritiek is op blanke acteurs die gekleurde personages spelen. Coppola stapt daar overheen, door de slavin weg te laten. Ze wil de slavernij, een van de twistpunten van de Burgeroorlog, niet als subplot behandelen. Maar als ze haar vrouwelijke personages meer karakter geeft, meer uitdiept, dan had ze de zwarte huishoudster in een moeite door een steviger rol kunnen geven.

Nu maakt ze haar lelieblanke dames sympathieker, door ze niet als slavenhouders op te voeren, terwijl ze dat wel zijn. En dat niet alleen. De lerares, die in het boek een bi-raciaal personage is, wordt gespeeld door Kirsten Dunst. Twee verschillende voorbeelden dus van 'whitewashing'. Begrijpelijk dat dat wordt aangekaart.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden