InterviewMovies that Matter

Hoever wil moeder gaan om de moord op haar dochter Mitra te wreken?

De moeder van Mitra wil de vrouw ontmaskeren die zij ervan verdenkt haar dochter te hebben verraden. Beeld
De moeder van Mitra wil de vrouw ontmaskeren die zij ervan verdenkt haar dochter te hebben verraden.

De Nederlandse kunstenaar Kaweh Modiri maakte een thriller over zijn moeder en de dood van zijn Iraanse halfzus, die hij nooit heeft gekend.

Zijn zus werd ­geëxecuteerd in Iran, omdat ze zich had uitgesproken tegen het regime van ayatollah Khomeini. Een gebeurtenis die een diep spoor achterliet in het leven van filmmaker Kaweh Modiri. Ook al werd de moord voltrokken in 1981, toen hij nog in de buik van zijn moeder zat.

Vlak na zijn geboorte vluchtte het gezin naar Nederland, waar ze een nieuw leven opbouwden. Modiri (inmiddels 38) werd kunstenaar. Over de geschiedenis van zijn zus schreef hij eerst een boek dat haar naam draagt: Mitra. Nu is er ook een speelfilm, een mix van feit en fictie.

Daarin hoort de moeder, inmiddels in de zeventig, van een Iraanse verzetsgroep dat de verraadster van haar dochter Mitra ook in Nederland woont. Modiri maakte van het verhaal een thriller, waarin zijn moeder steeds verder binnendringt in het gezinsleven van de vrouw die zij verdenkt. Ze wil de vrouw ontmaskeren door haar met het verleden te confronteren maar zet vervolgens extremere stappen. En dan begint de twijfel te knagen.

Het Nederlandse deel van het verhaal is verzonnen. Modiri gebruikt het om te laten zien hoezeer de pijn over het verraad en de dood van Mitra nog altijd aanwezig is in de levens van haar familieleden.

‘Mitra’ is voor een groot deel op feiten gebaseerd. Hoe is dit verhaal tot u gekomen? Hoe wordt zoiets aan een kind verteld?

“Het is gedurende mijn jeugd tot me gekomen. Op verschillende momenten, wanneer we bij familie of kennissen waren. Dan hoorde ik mijn moeder weleens praten over Mitra, stiekem eigenlijk, ’s avonds, op momenten waarop ik zou moeten slapen. Afhankelijk van wie we bezochten hoorde ik net weer andere delen van het verhaal. Er is dus nooit een gesprek gevoerd, zo van ‘Kaweh, ga eens zitten, we hebben je iets te vertellen’. Het kwam in stukjes en beetjes. Tot het moment dat ik er jaren later zelf naar begon te vragen.”

Was u er als kind niet nieuwsgierig naar?

“Die nieuwsgierigheid was er zeker wel. Maar meer een nieuwsgierigheid naar een mysterie dat zich in mijn gedachten begon te vormen. Niet een nieuwsgierigheid waardoor ik met vragen op mensen afstapte. Ik had het gevoel dat er een schaduw boven me hing. Het gevoel dat iemand dicht bij me het leven had verlaten, net op het moment dat ik er mijn intrek in nam.”

Kaweh Modiri Beeld
Kaweh ModiriBeeld

Waarom moest er naast een roman ook een film komen?

“In een van de gesprekken vertelde mijn moeder over de laatste keer dat ze haar dochter op vrije voeten zag. Mitra verscheen onaangekondigd en totaal hulpeloos aan de deur omdat ze geen plek had om te schuilen. Mijn moeder moest haar vertellen dat het huis niet veilig was, dat ze niet kon blijven. Ze bracht haar naar het Vrijheidsplein en ze namen afscheid. Dat moment waarop ze elkaar moesten loslaten, was in mijn hoofd meteen een filmscène. Zo ontstond het idee voor de film.”

Wat vindt uw moeder van boek en film?

“Ze is er ontzettend door geroerd. Sommige scènes komen natuurlijk heel dichtbij. Ze zag als het ware een deel van haar herinneringen voor zich uitspelen.”

‘Mitra’ draait onder meer om de vraag in hoeverre mensen kunnen vergeven na zoveel pijn.

“Ik vind morele dilemma’s interessant worden als ze zo diep in een ­individu ingegraven zitten dat iemand zich nergens meer aan vast kan houden. Als alles in je leven aan het wankelen wordt gebracht en alleen een persoonlijke zoektocht uitweg kan bieden. Hier hebben we te maken met een moeder wier dochter is vermoord. Een vrouw die in de ruim dertig jaar daarna die hele geschie­denis uit haar hoofd heeft ­gezet en zich in Nederland heeft opgewerkt tot een succesvolle academica. Plotseling wordt ze geconfronteerd met het idee dat de verraadster van haar dochter misschien in hetzelfde land woont. Vervolgens gaat ze steeds verder om erachter te komen of de vrouw, toen zeventien, nu in de vijftig, ook echt die verraadster is. Maar steeds meer dringt zich die vraag op: hoever wil ze hierin gaan?”

In Nederland lezen we weinig over wat vluchtelingen in Iran is overkomen. Is dat voor u belangrijk om aan te kaarten?

“Voor dit verhaal speelt het op de achtergrond, ja. Verspreid over Europa leven zoveel mensen met verhalen over trauma’s. Verhalen die geen plek krijgen. Dat voel je aan mijn moeder. Ook aan haar broer Mohsen, die haar ervan probeert te overtuigen om het verleden los te laten. Hij leeft een geïsoleerd bestaan in Duitsland in een klein appartement, waar hij voor kleine bedragen in opties handelt. In Iran heeft hij jaren in de gevangenis gezeten, maar met dat trauma kan hij hier niks. Zijn leven daar is ondeelbaar met zijn leven hier. Dat stille verleden speelt bij veel vluchtelingen.”

Wilt u deze film zien? Klik hier voor meer informatie en kaartverkoop.

Movies that Matter is een filmfestival over mensenrechten. Het vindt plaats in Den Haag, van 16 tot en met 25 april 2021. Ga voor recensies en interviews met regisseurs naar trouw.nl/moviesthatmatter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden