Die Zauberflöte, door Opera Zuid.

Operarecensie Opera Zuid - Die Zauberflöte

Hoera voor de boodschap, maar theatraal is deze Zauberflöte best taai

Die Zauberflöte, door Opera Zuid. Beeld Joost Milde

OPERA 
Opera Zuid
Mozart ‘Die Zauberflöte’
★★★☆☆

Het duet van Pamina en Papageno is de allermooiste ingeving die Mozart voor zijn laatste opera ‘Die Zauberflöte’ kreeg. Hierin hebben zij het erover dat er niets edelers bestaat dan de liefde tussen man en vrouw. In heerlijke herhaling zingen zij: ‘Mann und Weib, und Weib und Mann, Mann und Weib, Weib und Mann reichen an die Gottheit an’. In Jorinde Keesmaats nieuwe productie voor Opera Zuid worden in die herhalingen ook andere samenlevingsvormen opgenomen: ‘Weib und Weib, und Mann und Mann’. Lilian Farahani en Michael Wilmering zongen het vrijdag in Maastricht vol overtuiging.

Die slag was alvast voor regisseur Keesmaat, die via Mozart en zijn tekstschrijver Emanuel Schikaneder een onderzoek deed naar de vrouwen in hun opera. Dat het vrouwbeeld in 1791 een frisse feministische blik gebruiken kon, moet voor Keesmaat geen verrassing zijn geweest. Om haar punt te maken moest er wel flink geschoffeld, geschoven en geschoren worden in de partituur, waarbij bovenstaand voorbeeld veruit het mildste was.

Zo wordt de ouverture al na enkele maten stilgelegd om Pamina een monoloog te laten houden, gebaseerd op dagboekaantekeningen van een jonge Simone de Beauvoir. Pamina doet dat samen met de andere vrouwen in de opera, Papagena en de Köningin der Nacht. Ze staan ieder in hun eigen glazen vitrine. Keesmaat wil hier de door mannen geschetste personages een vrouwelijk perspectief geven.

Beeld Joost Milde

Geniale mix

Even los van de discriminerende en racistische uitspraken wisten Mozart en Schikaneder natuurlijk wel precies wat ze deden. Het werk, een geniale mix van gesproken tekst, muziek, aria’s, koren en ensembles, zit vol vaart. De afwisseling is groot, de humor subtiel dan wel vet aanwezig. Mannen van het theater waren het, Mozart en Schikaneder, die wisten hoe ze een zaal konden verrassen en bij de les houden.

Door Keesmaats ingrepen en actuele commentaren, hoe te prijzen en te begrijpen ook, is die vaart volledig uit de opera verdwenen. En er zit ook geen greintje humor meer in. Het grote probleem is dat het cement tussen de scènes is weg gebikt, waardoor die op zichzelf komen te staan, niet in het verhaal lijken te zijn opgenomen. En soms worden hele scènes omgewisseld. Zo eindigt Keesmaat haar voorstelling met de ‘hoge’ liefde van Tamino en Pamina, en niet met de volksere, en gelijkwaardigere van Papageno en Papagena, zoals de wijze Mozart doet. De regisseur heeft die omwisseling nodig om haar finale punt te maken, maar om daarvoor nou de volmaakte volgorde van Mozart zelf te negeren?

Muzikaal zit de voorstelling goed in elkaar. Benjamin Bayl leidt de Philharmonie Zuidnederland met flitsende en flukse tempi door de partituur. Soms iets te fluks, maar het is stijlvol gedaan, met een minimum aan vibrato en met stevige, ritmische accenten.

Omfloerst geluid

Bij de zangers zijn er vreemd genoeg geen echte uitschieters. Wilmering en Farahani zijn goed, al spreekt de laatste aan het slot met moeite haar allerhoogste register aan, omdat ze daar van Keesmaat de tekst van Sarastro (getransponeerd) moet zingen.

Peter Gijsbertsen als Tamino bleef vreemd onder de radar met een wat omfloerst geluid in de hoogte. In zijn lullige pakje met kniekousen kwam hij ook als personage niet uit de verf, zeker niet naast de in leren broek gestoken Farahani. Maar dat was vast de bedoeling van de regisseur.

Tamino en Papageno krijgen hier geen toverfluit of een klokkenspel, maar ieder een op afstand bestuurbaar karretje waarop een klein Taminootje en een klein Papagenootje gemonteerd is. Het zag er schattig uit, maar de zin ervan was onduidelijk. De drie knapen zongen harmonieus samen terwijl ze soepel op schoenen met wieltjes erin over het podium rolden. Leuk bedacht.

Dat het einde hier heel anders uitpakt, mag na het voorgaande geen verrassing zijn. Je bent zelf verantwoordelijk voor je leven, spreekt regisseur Keesmaat De Beauvoir na, daar heb je die neuzelende ‘Eingeweihten’ uit Mozarts opera (hier mannen met een echt priesterboordje) niet bij nodig. Ik zou zeggen: ‘Hoera!’, maar theatraal was het best taai.

Nog te zien in twaalf voorstellingen door het land. Meer informatie: www.operazuid.nl

Lees ook:

DNO lokt jong publiek naar de opera: ‘Ik vond het ge-wel-dig’

Geen grijze haren, maar jeugdige gezichten in de zaal. Om een nieuw en jonger publiek met opera te laten kennismaken, presenteerde De Nationale Opera een avant-première van ‘Die Zauberflöte’, exclusief voor 35-minners.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden