Coronaversoepelingen

Hoera, de culturele sector mag weer na corona - alleen vereist dat creativiteit

Pianist Hannes Minnaar in de Grote Kerk in Naarden.Beeld Bram Petraeus

Anderhalve meter afstand is vanaf 1 juli de nieuwe regel in theater en concertzaal. Dat maakt het niet gemakkelijk om voor een groot publiek te spelen. Maar kunstenaars zijn creatief.

Zonder publiek vindt hij er niets aan. Daarom zei pianist Hannes Minnaar ‘ja’ tegen een voorstel dat hij in andere tijden beslist zou afwijzen: pianospelen in een veel te grote kerk. Nu is het zelfs een hele tournee geworden.

Hoe zal dat klinken, één piano in een vrijwel lege kerk van enorme afmetingen? Hannes Minnaar (35) heeft nog geen idee. “In principe is de akoestiek door de galm niet geschikt voor een pianorecital. Maar de Goldbergvariaties zijn zo transparant, dat ik het wel aandurf. En we moeten wat, nu we bijna nergens kunnen spelen.”

De pianist nam afgelopen week een cd op met muziek van Schumann, Ravel en Rob Zuidam. Voor de radio en voor de site van het Concertgebouw speelde hij Beethovens Vierde pianoconcert. Voor Minnaar begon het muziekleven de laatste weken langzaam weer op gang te komen.

Maar de grootste vooruitgang is vandaag, als hij eindelijk voor publiek kan spelen. Drieënhalve maand moest hij het zonder doen. “Dat vond ik heel zwaar. Ik haal ook voldoening uit studeren op de muziek, maar contact met publiek is essentieel voor me. Het verbetert mijn spel, daagt me uit om meer risico’s te nemen. En dan ontdek ik soms iets geheel nieuws.”

Andere initiatieven: Reuzenradrave

Naar een festival in een reuzenrad. Dat kan alleen in coronatijd. Radiozender SLAM! en Dreamfields festival organiseren zaterdag een reuzenradrave. Ergens in Nederland, op een nog geheime locatie, kunnen 240 bezoekers in een gondel stappen. Op de grond verzorgen artiesten als Afrojack, FeestDJRuud en Nicky Romero een show, terwijl de festivalgangers om de beurt langskomen in het ronddraaiende reuzenrad. Via de website van SLAM! kun je kans maken om op de gastenlijst te komen. Er mogen maximaal vijftig mensen per keer in het reuzenrad. Na ieder uur wordt er grondig gedesinfecteerd en gewisseld van feestgroep.

Dat in maart alles stilviel, zorgde wel even voor ‘een behoorlijke schok’ bij de pianist die in andere jaren een drukke agenda heeft met optredens in binnen- en buitenland, solo en met zijn Van Baerle Trio. Tientallen concerten, tot in het najaar, werden afgezegd. “Ik had ontzettend veel moois in het vooruitzicht. En opeens was alles weg.”

En wat moet je dan? “Veel musici maken gratis livestreams, maar ik had geen zin om iets met slechte opnamekwaliteit vanuit de huiskamer de ­wereld in te slingeren. Ik geloof ook niet dat het publiek daarop zit te wachten. Ik ben wel blijven spelen en vond mijzelf op een gegeven moment achter de piano terug met de partituur van de Goldbergvariaties van Bach.”

Een ‘iconisch’ stuk, zo wordt dit meesterwerk van Bach, met zijn aria en dertig briljante en weelderige variaties, vaak genoemd. Volgens Minnaar kun je die term bij de Goldbergvariaties bijna letterlijk nemen. “Deze muziek is zo perfect, alle noten staan op de juiste plek. Als je daarmee bezig bent, overstijg je de wereld.

“Bovendien doet dit werk, met zijn horizontale en verticale lijnen, zijn harmonieën en melodieën, een enorm ­beroep op je intellectuele vermogens; je raakt tijdens het spelen zo geconcentreerd dat het een vorm van meditatie wordt. De logica in dit stuk ontwart de nevelen waarin je geest verzeild raakt als je alleen maar thuis zit en nergens naartoe mag. Het loste de coronacrisis niet op, maar maakte me wel optimistischer.”

Initimiteit

En nu neemt hij dit stuk mee naar het publiek, niet in een concertzaal of klein kerkje waar je een pianorecital zou verwachten, maar in grote kerken. Minnaar: “Er zijn niet veel plekken waar je met anderhalve meter tussenruimte een redelijk groot publiek kunt ontvangen. Een vriend die bij het Academiehuis in Zwolle werkt, belde me op en zei: ‘Alles is dicht. Wij kunnen niks, jij kunt niks. Maar als we met anderhalve meter afstand publiek mogen ontvangen, passen er meer dan honderd mensen in onze Grote Kerk.’ Vijf andere kerken haakten aan.”

Hoe zijn die grote ruimtes van die kerken te bedwingen? Met de Goldbergvariaties moet het volgens Minnaar kunnen. “Het is een wereldlijk stuk, met al dat uiterlijk vertoon. Toch voelt een uitvoering ervan vaak als een ritueel. Ooit speelde ik het in de intieme ruimte van de Waalse Kerk in Amsterdam. Dat gevoel van intimiteit wil ik meenemen naar de grote kerken. Daarom laten we de bezoekers niet verspreid in lege banken zitten, maar plaatsen we de stoelen rondom de vleugel. Nu we toch meer dan honderd mensen mogen ontvangen, verkopen we extra kaarten. Maar we gaan niet tot achter de pilaren uitverkopen. We willen dat intieme karakter behouden.”

Hannes Minnaar in de Grote Kerk Naarden.

Minnaar speelt niet op een gewone Steinway, maar een Maene-vleugel. Die heeft parallelle snaren in plaats van gekruiste. Daardoor is de klank helderder en dat zal, hoopt hij, ook helpen om de akoestiek te bedwingen.

Nee, de concerten zijn bij lange na geen compensatie voor de verloren inkomsten. Maar hij kan tenminste weer spelen voor publiek. “Ik merk nu dat er heel veel interesse is van het publiek. Ze zijn me nog niet vergeten. En dat geeft vertrouwen voor de toekomst.”

De tournee van Hannes Minnaar gaat langs De Grote Kerk in Zwolle, de ­Westerkerk in Amsterdam, de Grote Kerk in Breda, de Grote Kerk in Naarden, de Laurenskerk in Rotterdam en de Der Aa Kerk in Groningen. Minnaar speelt behalve de Goldbergvariaties een opdrachtwerk van Daan Manneke, ‘Gedanken zu Bach’. Info: hannesminnaar.nl

Ontwerptekeningen van het peepshowtheater van de Warme Winkel.

Het Peepshow Palace brengt redding aan theatermakers

Een zomer zonder theaterfestivals? Even leek het erop, maar De Warme Winkel biedt uitkomst. Komend weekend begint dit theatergezelschap het Peepshow Palace Festival in Amsterdam. 

“Kom je weleens in de Gamma?,” vraagt Vincent Rietveld, een van de ­artistiek leiders van De Warme Winkel. “Ons theater heeft wel iets weg van een cirkel stellingkasten uit een bouwmarkt.”

Dat is wel een heel bescheiden omschrijving van het Peepshow Palace, dat theatergroep De Warme Winkel ontwierp voor deze coronatijden. In dit ronde theatertje kunnen 94 mensen, ieder vanuit een eigen hokje, veilig naar het podium in het midden van de cirkel kijken. Precies, net als bij een peepshow.

Hoe kun je mensen veilig naar het theater laten gaan zonder ze ongezellig op anderhalve meter afstand van elkaar te plaatsen? Voor die vraag zagen de theatermakers van De Warme Winkel zich geplaatst toen de coronacrisis uitbrak. Ze hadden net de eerste try-out van hun voorstelling ‘Een oprechte ode aan de ironie’ gespeeld toen alles stilviel. Met de adrenaline van de voorstelling nog in hun lijf bedachten ze ­onmiddellijk dat ze zelf een theater wilden bouwen. Rietveld: “We gingen bij een technisch producent praten over hoe we dat moesten verwezenlijken. Toen zagen we langs de muur zijn ­magazijnkasten staan en dachten: ­‘Eureka!’.

Andere initiatieven: De SS Rotterdam

Mooi Weer & Zo, een van de creatiefste theatergezelschappen van Nederland, heeft het schip de SS Rotterdam deze zomer uitgekozen als locatie voor theater. Van 16 juli tot en met 29 augustus spelen ze daar Een Woelige Overtocht, een komedie van de Engelse schrijver Tom Stoppard, bekend van het scenario voor de film Shakespeare in Love. Mooi Weer & Zo maakt in dit stuk de overtocht van Rotterdam naar New York, waar hun nieuwe voorstelling in première gaat. Maar die voorstelling heeft nog geen goed einde. Info? Mooiweerenzo.com

Nu staat er in theater de Brakke Grond in Amsterdam een bouwwerk van staal en hout. Op een ijzeren frame is van Italiaans populierenhout een rond bouwwerk gemaakt met twee verdiepingen aan aparte hokjes. De installatie is naar believen groter of kleiner te maken. In het midden bevindt zich het ronde podium, dat een draaiende binnenring heeft. De bezoekers kijken door een glazen ruitje, een geluidsinstallatie zorgt dat ze alles kunnen ­horen. Rietveld: “Als bezoeker hoor je de rest van het publiek niet. Er is onderlinge verbondenheid omdat je als het ware met z’n allen over het theater ­gebogen zit.”

Niet elk stuk leent zich voor een ­publiek rondom het toneel, aldus Rietveld. Spelers moeten voorkomen dat ze de hele tijd met hun rug naar een deel van het publiek staan. Rietveld: “Dialogen zijn dus heel geschikt. Dan kijkt het publiek altijd een speler in het ­gezicht.”

De Warme Winkel houdt het theatertje niet voor zichzelf, maar stelt het open voor gasten. Daardoor ontstaat er nu, dankzij de samenwerking met de Brakke Grond, zomaar een zomerfestival midden in de coronatijd. Bijna dagelijks zijn er drie voorstellingen. Rietveld: “Ko van den Bosch, Spinvis, Motel Mozaïque, steeds meer theatermakers weten ons te vinden. Er zijn al 30, 35 verschillende acts. Er zijn harde klappen gevallen, dus het is prettig dat we mensen nu weer aan de bak kunnen helpen.”

Het Peepshow Palace Festival vindt plaats tussen 7 juli en 30 augustus in de Brakke Grond in Amsterdam.  Op 7 juli opent De Warme Winkel het festival met de speciaal hiervoor gemaakte voorstelling ‘Alleen Samen’. Info: peepshowpalace.nl

Guido Weijers tussen zijn vip-containers.Beeld Zestien:negen

Guido Weijers: ‘Laat theaters eens creatiever zijn’ 

Creatieve ideeën voor cultuur in de anderhalve­metersamen­leving zijn er genoeg. Alleen niet bij de theaters. Die zijn veel te huiverig om buiten de lijntjes te kleuren, vindt cabaretier Guido Weijers.

Eindelijk hangt er weer optimisme in de lucht. Want in plaats van honderd bezoekers, mag nu weer een onbeperkt aantal mensen in een zaal. Mits ze op anderhalve meter afstand zitten. En daar zit nu net het probleem, zegt ­cabaretier Guido Weijers.

“Er hangt een sfeer van: ‘Hoera, we mogen weer iets meer’. Maar zolang we aan de anderhalve meter afstand vastzitten, kunnen er in een theater van zeshonderd, zevenhonderd plaatsen hooguit 150 mensen. Geen theater kan draaien op 25 procent van de bezetting. Als je daarmee akkoord gaat, is dat de langzaamste zelfmoord ooit.”

Andere initiatieven: Muziek aan huis

Er mogen weer meer dan honderd mensen in een zaal, maar het kan ook intiemer. Bijvoorbeeld bij je thuis. Mezzosopraan Cora Burggraaf zette een website op waar musici en zangers die nu grotendeels zonder werk zitten, zijn in te huren voor een concert aan huis. Bijvoorbeeld als je iemand wil verrassen of als er iets te vieren is. Wel voor fatsoenlijke prijzen overigens. Op samenuitthuis.nl zijn artiesten, zoals pianist Hans Eijsackers, saxofonist Raaf Hekkema of Cora Burggraaf zelf, te boeken. Je kunt vervolgens zelf bepalen hoeveel gasten je aan huis – coronaproof - uitnodigt.

Weijers richtte zich daarom de ­afgelopen maanden namens de cultuursector tot de politiek. In een open brief aan premier Rutte en in gesprek met de ­minister van cultuur Van Engelshoven legde hij uit dat er meer ruimte moest komen om binnen de veilige regels te blijven, maar buiten de lijntjes te denken. Laten de theaters maar met een plan komen, reageerde Van Engelshoven.

Nu zijn de theaters dus aan zet. Wees eens creatief en flexibel, schreef Weijers daarom in een e-mail aan alle theaterdirecteuren van Nederland. Want die anderhalve meter gaat ons ­opbreken.

Zelf bedacht hij al het een en ander. Toen er maar dertig mensen in een zaal mochten, regelde hij drie grote glazen trailers – normaal in gebruik als vip-units bij de Tour de France – voor per stuk dertig mensen en plaatste die aan drie kanten van een podium. Zo had hij opeens plaats voor negentig toeschouwers.

Terrasvergunning

Ook voor de nieuwe norm – meer dan honderd, maar wel op anderhalve meter – dartelen nieuwe ideeën door zijn hoofd. Weijers: “Een openluchttheater is eigenlijk een soort terras. ­Terrassen mogen kuchschermen plaatsen in plaats van anderhalve meter ­afstand te houden. Vraag bij de ­gemeente een terrasvergunning aan en plaats ook kuchschermen. Dan kun je van 250 naar 1300 man publiek. Bijna elk theater heeft een parkeer­terrein. Zet er een steigerbouwer aan het werk, creëer verschillende aanrijroutes en je kunt veel meer mensen kwijt.

“Of waarom gebruiken theaters niet de speciale luchtfilters die vliegtuigen hebben? Dan kunnen ze ook elke stoel laten bezetten. En ga in de zomermaanden vast beginnen met het inhalen van alle afgelaste shows. Maar theatermensen zijn netjes, die gaan eerst vergaderen. Ik vind dat we ons als makke schapen naar het slachthuis laten voeren. Maar kom op zeg, we zijn toch ook de creatieve sector?”

Zijn taak zit er nu op, vindt hij. “Ik ben geen theaterdirecteur. Ik heb het aangezwengeld, maar moet het nu weer loslaten. Want er moet deze ­zomer ook een nieuwe show geschreven worden.”

Lees ook:

Alles geven, ook in een halflege zaal: ‘Je ziet die lege plekken meteen’

Vanaf 1 juni mogen artiesten weer optreden, voor een zaal van dertig mensen. Ze verheugen zich erop. Maar voor een halflege zaal spelen is hard werken. Voor weinig geld.

Voor Hannes is het nooit goed genoeg

De pianist Hannes Minnaar, die morgen de Nederlandse Muziekprijs krijgt, ontroert door de diepgang van zijn spel. Trouw vroeg naar zijn geheim bij collega’s, leraren en familie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden