TAAL

Hoe zat het ook alweer met al die uitzonderingen?

Beeld ANP

Maandag beginnen in het noorden de scholen weer, en daarmee eindigt ook onze zomerserie over schooltermen. 

In de afgelopen weken heb ik een groot aantal (maar niet alle!) schooltermen besproken tegen de achtergrond van de recentere inzichten in de taalwetenschap. Ik heb de bespreking van alle termen opgehangen aan drie grote principes: de subjectpredicaatverbinding (de zijn- en doen-betekenis tussen onderwerp en gezegde), de complementatie (de voorwerpen die bij het werkwoord horen) en de betekenisrollen (de rol die zinsdelen spelen in het 'toneelstukje' van het werkwoord). Als u de afleveringen van de afgelopen maanden inderdaad hebt uitgeknipt en ingeplakt, of van buiten hebt geleerd, dan bent u weer helemaal bij.

Veel mensen hebben bij het terugdenken aan de schoolgrammatica vaak het idee dat er voortdurend sprake was van uitzonderingen. Dat geldt echter alleen voor de ezelsbruggetjes. Op de grote principes van de taalkunde bestaan er geen uitzonderingen (anders zouden ze niet kloppen).

Natuurlijk zijn er twijfelgevallen, waar je twee kanten op kunt redeneren, zoals de vraag of 'Wij zijn getrouwd' nu een zijn- of doen-betekenis is. Dat kan allebei, omdat je de zin kunt gebruiken als een uitspraak over je burgerlijke staat (dan is het zijn), maar ook als een beschrijving van een gebeurtenis (dan is het doen, in een voltooide tijd).

Er zijn natuurlijk ook speciale gevallen, waarbij we niet precies begrijpen hoe het zit (bijvoorbeeld: hoe zit 'dat was lachen geblazen' in elkaar?). Dat is voor de schoolontleder misschien frustrerend maar voor taalkundigen smullen geblazen.

Grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels, voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen in ons dossier op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden