Hoe wielrenners, wijnranken en de Eerste Wereldoorlog verenigd worden in het West-Vlaamse Heuvelland

Beeld Toerisme Vlaanderen

Fietstoeristen en wielrenners rijden in het Vlaamse Heuvelland over glooiende hellingen vol wijnranken. Op de Plugstreets brengen ze een eerbetoon aan soldaten die er in de Eerste Wereldoorlog een kerstbestand sloten.

Een beetje verwarrend is het. In het deel van België waar Fransen graag komen om van de Belgische bieren te proeven, neemt de wijnbouw hand over hand toe. De taalgrens speelt er tikkertje met de landsgrens en het landschap aan de Vlaamse kant doet Frans aan. Welkom in het Heuvelland.

“Voor de komst van Napoleon was er in deze streek al veel wijnbouw.” Michel Dehem laat de Pinot Noir door zijn glas walsen, proeft en knikt goedkeurend. Hij schenkt een groep bezoekers de glazen in voor een proeverij. Alsof hij nooit anders gedaan heeft. Toch is het nauwelijks acht jaar geleden dat hij zijn eerste wijnstokken aanplantte. Inmiddels zijn het er achtduizend en schenken sterrenrestaurants zijn wijnen. De gewezen garagehouder moet er zelf om glimlachen. Zijn wijndomein d’Hellekapelle aan de rand van het dorpje Loker, waar hij samen met zijn vrouw Carine ook een bed and breakfast drijft, is een klinkende naam in het Heuvelland. Maar hij is niet de enige. De streek telt inmiddels twaalf wijnboeren en dat aantal neemt alleen maar toe.

Mountainbike

Voor ik zelf aan de wijn ga, haal ik de mountainbike van stal. Niets mis met een goed glas, maar ik wil eerst de streek proeven, de sfeer. Die blijkt gemoedelijk en grimmig tegelijk. Vriendelijk glooiend als de hellingen rond Loker, hoekig en hard als de kasseien op de venijnige klim naar de top van de Kemmelberg. Daar staat een eerste monument. Het eert de Franse soldaten die hier in de Eerste Wereldoorlog sneuvelden. Vijfduizend van hen liggen aan de voet van de klim begraven.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

De Franse militaire begraafplaats Mount Kemmel Beeld RV

Deze streek ken ik in de eerste plaats als het strijdtoneel van de wielerklassieker Gent-Wevelgem, waar de Kemmelberg de belangrijkste scherprechter is. In het spoor van mijn wielerhelden worstel ik me naar boven, maar aan de sporen van die andere strijd ontkom ik niet. Schuldig landschap, zou dichter Armando het genoemd hebben. De lucht boven de Westhoek van Vlaanderen lijkt zwaarder, dichter, beklemmender dan elders. De velden vertonen littekens. Kleine landwegen voeren langs een onafzienbare reeks herdenkingsplekken. Waar geen erebegraafplaats of gereconstrueerde loopgraaf ligt, staat wel een bordje dat herinnert aan een slag of een bombardement.

Voor het eerst

Afgelopen voorjaar dokkerden de deelnemers aan Gent-Wevelgem voor het eerst over de Plugstreets. Hun merkwaardige naam danken deze met steenslag verharde boerenwegen aan Engelse soldaten die de naam van het nabijgelegen dorpje Ploegsteert niet konden uitspreken. Aan het einde van een van de Plugstreets staat een simpel veldkruis. Britse voetbalsupporters hebben er sjaaltjes aan geknoopt. ‘The Kaki Chum’s Christmas Truce’, staat in het hout gekerfd. ‘Lest we forget’.

De passage van de renners over de Plugstreets is een saluut aan de soldaten die in de kerstnacht van 1914 voor even de wapens neerlegden. De dag erna pakten ze die wapens weer op. Nauwelijks honderd meter voorbij het veldkruis ligt een begraafplaats, een bocht verder een volgende, in het bos daarachter nog drie. Een volgende Plugstreet. Kransen bij een monument. De namen van 11.000 gesneuvelden van wie niet bekend is waar hun graf zich bevindt. In de herberg aan de overkant lessen oorlogstoeristen hun dorst. Een bord aan de weg: ‘Belgian beer’.

Kleine bedevaart

Ik kan het niet laten door te fietsen naar het centrum van Ploegsteert. Achter de kerk maak ik een kleine bedevaart naar de laatste rustplaats van een tragische wielerheld. Frank Vandenbroucke was 34 jaar oud toen hij in 2009 overleed. Mentaal en fysiek bezweken onder de druk van het rennersbestaan. Zijn benen waren sterk, maar niet sterk genoeg om de verwachtingen te dragen die op zijn schouders drukten, de verleidingen te weerstaan die erbij meekwamen. Pijlen tussen de zerken wijzen de weg. Op de steen liggen petjes, bidons en andere blijken van eerbetoon aan een gesneuvelde strijder. Alsof deze ene dode belangrijker is dan al die andere op dit kerkhof of op die tientallen dodenakkers in de omgeving.

Op de weg terug lukt het me de sombere gedachten uit mijn hoofd te fietsen. Rond Nieuwkerke neemt het aantal littekens in het landschap af en vragen de klimmetjes weer mijn aandacht. Het land golft, over de velden lonkt de markante kerktoren van Loker. Bij Dranouter passeer ik een van de drie wijnboerderijen die het dorp omringen. Terug in d’Hellekapelle is het tijd voor een goed glas wijn. Heuvelland heeft zijn eigen Appellation Controlée, wat in Vlaanderen een Beschermde Oorsprongs Benaming heet.

Pinot Noir 

Michel Dehem schenkt de glazen in, laat me zijn Pinot Noir proeven en zijn Chardonnay. Het druivennat danst in de glazen, sprankelt in mijn mond, behoeft geen krans. Het gesprek gaat over de vruchtbare bodem, de gunstig gelegen zuidhellingen, maar ook over de schaduwzijde van dit landschap. Dehem is met het oorlogsverleden van de Westhoek opgegroeid en leerde de tegenstellingen van het West-Vlaamse Heuvelland te verenigen.

Al lijken wielrenners, wijn en wereldoorlog weinig met elkaar te maken te hebben, hier rijden coureurs en toeristen langs de slagvelden van ’14-’18, over dezelfde heuvels waar nu de wijnranken groeien. In stilte drink ik op de zielenrust van al die honderdduizenden gesneuvelden.

Heuvelland

Informatie over de streek, onder andere de Vintage Heuvelland-fietsroute langs wijnboerderijen, is te vinden op: toerismewesthoek.be

Over d’Hellekapelle in Loker op: dhellekapelle.be

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Momument bij Ploegsteert Beeld RV

Kerstbestand

Op een aantal plaatsen langs het front legden soldaten in 1914 tijdens de dagen rond Kerst de wapens neer. Een van de bekendste kerstbestanden van de Eerste Wereldoorlog vond plaats bij buurtschap St-Yvon, ten noorden van Ploegsteert. Engelse en Duitse soldaten zongen om beurten kerstliederen, kwamen uit hun loopgraven om sigaretten te delen. Op een knollenveld in het niemandsland tussen de stellingen werd zelfs een voetbalwedstrijd Engeland-Duitsland gespeeld. Hoewel officiële bronnen de verhalen om strategische redenen soms tegenspraken, kreeg The Khaki Chum’s Christmas Truce bijna mythische proporties. Behalve een eenvoudig houten kruis, staat bij St-Yvon ook een officieel monument van de Europese voetbalunie UEFA.

Lees hier meer reisverhalen van Trouw. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden