Tv-columnMaaike Bos

Hoe ‘Tegenlicht’ een sprankje hoop geeft in deze coronatijd

Het is zo belangrijk om hoop te hebben, zeker op Bevrijdingsdag. Toch merk ik dat de coronacrisis erin hakt en de hoop me af en toe verlaat. Zit ik zondag naar ‘VPRO Tegenlicht’ te kijken, aflevering ‘The bigger picture’ met ideeën voor na de crisis, dan voel ik scepsis. Denkers, pioniers en politici kunnen met mooie ideeën komen voor een meer solidaire en klimaatvriendelijke orde, maar ik denk vooral: wie gaan het doen?

Dat komt ook door wat de geïnterviewde economisch journalist Maarten Schinkel (NRC) zegt: we hebben geen mondiale regisseur meer die de rechtsorde in de gaten houdt. President Trump heeft de Verenigde Staten met het ‘Amerika First-beleid’ en zijn grillige reacties veranderd in een onbetrouwbare ­partner. Die andere opkomende supermacht (China) moet nog leren zich te gedragen, zegt Schinkel cynisch. “En de belangrijke economische Groep van 20 (G20) wordt geleid door ­Saudi-Arabië. Dat zegt genoeg.”

Als ik dit hoor, zie ik de donkere wolk in m’n hoofd aangroeien. Weg is de hoop op enige wereldwijde moraal.

Ook individuen vinden het moeilijk om ­solidair te zijn, vertelt de geïnterviewde­ Indiase schrijfster en politiek activiste Arundhati Roy. Zij vertelt welke tribale reflexen corona opriep. In India werd de moslimbevolking ­gestigmatiseerd, want het virus brak uit op een islamitische bijeenkomst. Moslims zouden de superspreaders zijn; mensen ­kochten geen waren meer van islamitische marktkooplui.

Ook in Amerika riep Trump met zijn term ‘het Chinese virus’ tribale reacties op. Aziatische Amerikanen vertelden snikkend hoe ze werden gemeden en gediscrimineerd, en de wapenverkoop in hun buurten ging omhoog.

Hoe moet het straks met ons?

Hoe moet het straks met ons, in Nederland en wereldwijd? In de Nederlandse politiek hebben voor zover ik weet alleen Jesse Klaver en Lodewijk Asscher vergezichten gepubliceerd in een GroenLinks-manifest (‘de Solidaire Samenleving’) en een PvdA-essay (‘Hoe we uit de coronacrisis komen’). Ze noemen het neoliberalisme failliet en pleiten voor een meer regulerende overheid en betere waarden dan de laagste prijs en grootste winst.

Hoe gaat zoiets in een geglobaliseerde samenleving? De krachten zijn zo groot en anoniem. Roy spreekt over een ‘portal’ waar we straks doorheen gaan, waarbij we de vieze ideeën van exploitatie van mensen en planeet achter ons kunnen laten. Mooi, maar wie zijn ‘we’?

De Britse econoom Ian Goldin hield in ­Tegenlicht een verzachtend pleidooi over globalisering; het delen van ideeën en technologieën heeft miljarden mensen gezonder en minder arm gemaakt. Alleen delen we ook de crises in terreur, klimaat, ziekte en financiën. Hij pleitte voor meer overheidsingrijpen, en kwam toen met zijn verhaal over een kantelmoment na deze coronacrisis. “Soms herhaalt de geschiedenis zich. De Eerste Wereldoorlog leidde tot de Grote Depressie, de opkomst van het fascisme, protectionisme en nationalisme – en tot de Tweede Wereldoorlog. Maar die Tweede Wereldoorlog maakte weliswaar meer slachtoffers, maar leidde tot de Verenigde ­Naties, het Marshallplan, de Wereldbank, het Internationaal Monetair Fonds, en Europa.”

Wanneer Goldin al die instituten noemt die in internationale politiek zijn ontstaan, denk ik: het kan dus wél. En er vlamt weer een klein beetje hoop op een veranderde wereld op.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden