TaalPeter-Arno Coppen

Hoe staat het met het onderzoek naar het dek op en neer huppelen?

Gewoontegetrouw breng ik u in de Sinterklaastijd op de hoogte van het taalkundig onderzoek naar de zin ‘Hoe huppelt zijn paardje het dek op en neer’. U zult misschien denken: is dat nou nog niet opgelost? Maar u moet beseffen dat de wetenschap een zaak is van zorgvuldig overleg en alles van alle kanten bekijken. Al te haastige conclusies worden in de regel op den duur afgestraft.

De discussie spitst zich toe op het stukje ‘het dek op en neer’. Het idee dat er eigenlijk sprake is van een werkwoord ‘op-en-neerhuppelen’ moet worden verworpen, want dan is onduidelijk wat ‘het dek’ moet zijn. Het is niet ‘iets op-en-neerhuppelen’, of ‘iets wordt op-en-neergehuppeld’. De conclusie moet dan toch zijn dat ‘het dek op en neer’ bij elkaar hoort, en dat ‘het dek’ samen met het achterzetsel (als het dat is) de ruimte aangeeft waarbinnen zich een bepaalde beweging op een bepaalde manier voltrekt. Je hebt het ook in ‘Hij reisde de hele wereld rond’. Daar moet je ook constateren dat ‘de hele wereld rond’ een soort routebeschrijving van dat reizen is.

Begrensde ruimte

Helaas kun je weer niet zeggen ‘Hij reisde de hele wereld op en neer’, maar weer wel ‘Hij reisde tussen Keulen en Aken op en neer’. Bij nader inzien moet het gaan om een soort begrensde ruimte: tussen twee plaatsen, maar ook wel ‘Hij reisde van Keulen naar Aken op en neer’ of ‘Hij reisde het hele traject op en neer’.

Wellicht gaat het dus om het feit dat ‘het dek’ een begrensde ruimte is (het dek wordt begrensd door in elk geval de reling) en dat je daarom een soort achterzetsel ‘op en neer’ kunt gebruiken. Daar denk ik nog een jaartje over na.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden