Review

Hoe raak ik in no time vertrouwd met de klassieke-muziekgeschiedenis?

Phil J. Goulding: Klassieke Muziek; Bigot & van Rossum, Baarn; geb., 687 blz. - ¿ 75. Alan Kendall: De kroniek van de klassieke muziek; Gottmer/Becht/Aramith, Bloemendaal; geb. 288 blz. met 350 afb. - ¿ 89,90. Donald J. Grout & Claude V. Palisca: Geschiedenis van de westerse muziek; Contact, Amsterdam; geb., 958 blz. - ¿ 125.

Amerikaanser kan het niet, maar bewonderenswaardig blijft het. Gouldings boek is het werk van een leek - hij laat niet na dit te benadrukken - en is bedoeld voor leken. De vraag die hij zich stelt, is: hoe bouwt iemand die niets van muziek weet, snel een compact-disc-verzameling op en raakt hij vertrouwd met klassieke muziek en de geschiedenis ervan?

Goulding ging als volgt te werk. Op grond van wat hij las en hoorde koos hij uit het enorme componistenbestand vijftig componisten van wie naam en werk het vaakst voorkwamen. Die werden gerangschikt volgens hetzelfde procédé: de meest frequente namen bovenaan, de minst genoemde onderaan het lijstje. Dat begint - hoe kan het anders - met Bach, Mozart en Beethoven en eindigt met Janácek, Couperin en Borodin.

De bespreking van deze top-vijftig wordt voorafgegaan door hoofdstukken over muziek-theorie en stijlperioden. Dan begint het componistenfeest. Iedere componist wordt geïntroduceerd met een anekdote of een beschrijving door tijdgenoten en krijgt een plaats binnen de geschiedenis. Hierop volgt een bespreking van het oeuvre en de specifieke kenmerken. Biografische gegevens worden uiteraard niet onvermeld gelaten. De muziek tot slot.

Goulding start met een beginnersselectie van de (meestal) vijf meest toegankelijke of representatieve werken. Als de luisteraar daarmee vertrouwd is geraakt, kan hij overstappen naar de 'top-tien', die uiteraard deels de keuze voor beginners overlapt. Het geheel wordt besloten met een meestercollectie waarin een zeer groot gedeelte van het oeuvre van de desbetreffende componist is opgenomen. Door het hele boek ruisen Goulding's eigen belevenissen en dat maakt, in combinatie met de vlotte toon, dit werk uitermate toegankelijk. Je moet ervan houden. Onder andere op de selectie valt wel het een en ander af te dingen. Waar is Schönberg; waar zijn Berg en Webern gebleven?

Deze gidsen van de muzikale avant-garde treden wel aan in Alan Kendall's 'De kroniek van de klassieke muziek'. Kendall was zanger bij het King's College in Cambridge en studeerde in Parijs bij Nadia Boulanger. Dat klinkt professioneel. Ook hij laat de muziekgeschiedenis beginnen bij 1600, maar hij besteedt aan het begin van zijn boek enige aandacht aan de Middeleeuwen en de Renaissance.

Kendall vertelt een chronologisch verhaal: hij vangt aan met het ontstaan van de opera in Italië rond 1600 en eindigt in 1994. De stof is ingedeeld naar de afgelopen vier eeuwen, waarvan elk is onderverdeeld in perioden, gewijd aan een componist, ontwikkeling, stad of stroming. Van ieder jaar van die periode wordt vermeld wat er in muzikaal opzicht zoal plaats vond. In een aparte kadertje staan de jaartallen van belangrijke niet-muzikale gebeurtenissen. Deze informatie vult Kendall aan met speciale onderwerpen, ondergebracht in vier categorieën: sleutelwerken en -personen, belangrijke plaatsen, documenten en brieven en - tot slot - speciale onderwerpen (ieder met een apart tekentje).

Dat klinkt ontzettend duf, maar deze kroniek is het tegendeel van een duf boek. Ten eerst zijn de illustraties zo rijk en mooi: op iedere pagina staat wel een schilderij in combinatie met een tekening of een spotprent, veelal in kleur. Dan is er die schitterende lay-out: veel verschillende lettertypen, een fraaie indeling en veel wit. Zo wordt de helderheid van het toch zeer duidelijke verhaal nog vergroot. Dat moet, want de lezer krijgt een indrukwekkende hoeveelheid informatie voorgeschoteld. Technische zaken worden terloops (heel goed) besproken. Een heel uitgekiend en prachtig boek, deze muziekkroniek. En noten hoef je er niet voor te kunnen lezen.

Dat dien je wel te kunnen bij de verorbering van de 'History of Western Music', het onvolprezen standaardwerk van de Amerikaan Donald J. Grout, professor in de muziekwetenschap, en Claude V. Palisca (die sinds Grout's dood voor verbeteringen en aanvullingen zorgt).

Het in 1960 verschenen boek is al enkele keren herdrukt, maar werd - hoewel verplichte kost voor vele musicologen en musici in spe - nog niet in het Nederlands vertaald. Sinds kort ligt er echter een zeer welluidende Nederlandse vertaling in de winkel. Robert Vernooy, een van de drie vertalers en de bewerker en eindredacteur van deze Hollandse uitgave, voegde aan het boek een beknopte geschiedenis van de Nederlandse muziek toe.

Bovendien werden er - om het werk wat toegankelijker te maken - muziekfragmenten overgenomen uit de 'Anthology of Western Music'. Een fraai lettertype, een overzichterlijke indeling en een pakkende lay-out geven de 958 pagina's tellende turf een allure die deze vroeger beslist niet had.

Het boek begint met de Grieken en eindigt met de minimal music. Aan de Middeleeuwen en de Renaissance wordt - terecht - veel aandacht geschonken. Wanneer Bach zijn entree maakt, zitten we al op pagina 472. In Grout's boek komt zo ongeveer alles aan bod wat je maar bedenken kunt, al blijft de allernieuwste muziek een beetje buiten beeld. Alle hoofdstukken beginnen met een leuke inleiding en eindigen met een samenvatting. Ze bevatten tevens een chronologie waarin belangrijke muzikale en niet-muzikale gebeurtenissen zijn opgenomen, en, in aparte kaders, commentaar van tijdgenoten. Dit zorgt voor een levendig effect - en dat heb je als lezer wel nodig, want het blijft ploegen.

De inleiding rept over 'een zo compleet mogelijk naslagwerk'. Dat kan 'Grout' wellicht zijn voor de gevorderde leek. Voor de student blijft het toch een, weliswaar voortreffelijk geschreven, pittig geschiedenisboek. Men heeft er nu alles aan gedaan om deze zware materie wat lichter te maken. Lang leve de goede vertaling.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden