Pac-Man

Hoe Pac-Man vrouwen de speelhal in lokte

Bezoekers spelen Pac-Man op de tentoonstelling in Storyworld in Groningen.Beeld Bob de Vries

Het was veertig jaar geleden liefde op het eerste gezicht voor veel vrouwen die het kleine gele poppetje zagen. Geen wonder dus dat de inmiddels middelbare Pac-Man nog altijd wereldberoemd is. 

Wie herinnert zich niet het frustrerende spel met het kleine, gele happertje? Wakawakawaka klonk het, terwijl hij zich een weg baande door een doolhof met spookjes, koekjes, pillen en kersjes. In een oneindige achtervolging waarin het  taartje-met-een-hap-eruit moest rennen voor zijn leven, dan wel, na het eten van zo’n pil, zelf het monster werd dat de spookjes kon vangen.

Dit jaar bestaat Pac-Man veertig jaar. Hoe het komt dat hij zich in het collectieve geheugen heeft gegrift, is te zien in Groningen, waar het ­Nederlands strip-, animatie- en ­gamemuseum Storyworld een feest van een tijdelijke tentoonstelling heeft. “Wij zijn op dit moment de enige Pac-Man-tentoonstelling in de hele wereld”, vertelt curator Arjan Terpstra trots. Hij stelde de tentoonstelling samen en mocht daarbij gebruikmaken van origineel materiaal van de Japanse ontwikkelaar Bandai Namco. Dat Pac-Man zo’n enorme hit werd, was volgens Terpstra bepaald geen toeval.

Pac-Man-tentoonstelling in Storyworld.Beeld Bob de Vries

In een vitrine liggen exacte kopieën van de originele tekeningen van de hoofdkarakters uit het spel. Het gele bolletje, de vrolijk gekleurde spookjes, alles geschetst op ruitjespapier. In de vroege jaren tachtig waren de technische mogelijkheden beperkt, zegt Terpstra. Zodoende waren de ontwerpers gedwongen om eenvoudige figuren te bedenken die bestonden uit blokjes. Daarbij hadden ze een duidelijke opdracht: maak iets waar vooral vrouwen blij van worden.

Een spel dat de vrouwelijke doelgroep aan zou spreken

Vrouwen waren namelijk de grote afwezigen in de speelhallen, de plek waar computerspellen werden gespeeld omdat niemand nog thuis een computer had. Die speelhallen met grote kasten waar je een gulden in moest gooien, waren eind jaren zeventig megapopulair, maar werden vooral bevolkt door jongens en mannen. Dat kwam door het spel Space Invaders, waarbij een tweedimensionaal vliegtuigje ruimtemonsters uit de lucht moet schieten. Maar het agressieve spel met de zwarte achtergrond waaruit blokkerige, boosaardig kijkende aliens neerdalen, vonden veel vrouwen maar stom. Namco zag het gat in de markt en bedacht een spel dat speciaal de vrouwelijke doelgroep zou aanspreken.

Pac-Man op de vlucht voor spoken.

De bedoeling was dat Pac-Man lieflijk werd. Alles wat maar een beetje leek op geweld of agressie werd verbannen. Zo gaat een speler ook niet ‘dood’, maar is hij ‘af’ als hij wordt gepakt door de spookjes. Bovendien zijn die spookjes geïnspireerd op ‘Casper het vriendelijke spookje’ en hebben ze de schattige bijnamen Blinky, Pinky, Inky en ­Clyde. Het zijn ook geen dode mensen zoals de spoken die we in het Westen kennen, zegt Terpstra. “Het zijn natuurgeesten uit de Japanse traditie.”

Revolutionaire vrolijke kleuren

Daarbij zijn Blinky, Pinky, Inky en Clyde zo geprogrammeerd dat ze niet direct op hun doel – de gele Pac-Man – afgaan, maar eerst een rondje door het doolhof struinen. Dat geeft de speler de kans zich even rustig te oriënteren voor hij moet vluchten. En de vrolijke kleuren in het spel lijken nu vanzelfsprekend, maar waren in die tijd revolutionair. Pac-Man was namelijk een van eerste spellen in kleur en Namco kocht daarvoor alle kleurenschermen op die het bedrijf kon vinden om ze in te bouwen in de spelkasten. Zo’n spelkast is uiteraard te bespelen op de tentoonstelling.

Het spel sloeg aan bij vrouwen, maar wist al snel ook de mannelijke harten te veroveren. Het werd een megasucces, mede omdat het heel eenvoudig oogt, maar eigenlijk heel complex in elkaar zit, zegt Terpstra. “Het is makkelijk te leren, maar verschrikkelijk moeilijk om te winnen. Dat principe zit tegenwoordig in vrijwel alle games, maar Pac-Man was een van de eerste games waarin het werd toegepast.” En eigenlijk zijn die spookjes ook heel doortrapt, want die volgen alle een eigen patroon met als doel de speler in te sluiten.

Pac-Man-tentoonstelling in Storyworld in GroningenBeeld Bob de Vries

Hoe Pac-Man zijn spelkast uitkwam, is te zien in een andere vitrine, vol merchandise. T-shirts, sneakers, puzzels, strips, broodtrommels en zelfs blikjes spaghettisaus. En stickers, heel veel stickers, want die verzamelde iedereen in de jaren tachtig. Al snel werd er van het gele cirkeltje een vrolijke cartoon gemaakt ter promotie van het spel, vertelt Terpstra. De vorm was een mengelmoes tussen Japanse en Amerikaanse stijlen. Die leende zich er perfect voor om af te drukken op allerlei soorten promotie­materiaal, iets wat nog niet eerder was gedaan. Pac-Man is eigenlijk de uitvinder van de game-merchandise, aldus Terpstra.

Pac-Man-sokken

Iedereen mocht Pac-Man gebruiken, uiteraard tegen betaling en onder voorwaarden. Het enige dat echt werd geëist, was dat het poppetje niet werd geassocieerd met agressie. Namco gaf de Amerikaanse partner carte blanche om licenties uit te geven en dat explodeerde in de Verenigde Staten. “Als je dacht dat er een markt was voor Pac-Man-sokken, dan ging je die maken.”

Pac-Man is nog altijd een icoon in de hedendaagse beeldcultuur, zegt Terpstra. Je ziet zijn invloed overal terug, van modeshows tot Netflix­series en zelfs in emoji’s. “Pac-Man is niet meer weg te denken.” Nog een leuk feitje, zegt Terpstra: “Wist je dat het spel aanvankelijk Puckman zou heten, maar dat de Amerikanen die naam te gevaarlijk vonden omdat je met een kleine wijziging aan de ‘P’ daar eenvoudig een heel ander woord van kunt maken?”

Wakawaka! 40 Jaar PAC-MAN is te zien van 3 oktober 2020 t/m 10 januari 2021 bij Storyworld in het Forum in Groningen.

Lees ook:

Super Mario wordt 35 jaar. Dit is de geheime formule achter de snor

In 1985 kwam het eerste Super Mariospel uit, en nu, 35 jaar later, is de loodgieter met de rode pet en blauwe overall nog even geliefd. Wat is zijn geheim?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden