Digitale vaardigheden

Hoe ouder kinderen worden, hoe meer ze hun digitale vaardigheden overschatten

Een dansje filmen en uploaden naar TikTok is heel iets anders dan de valkuilen van het internet goed kunnen inschatten. Beeld ANP
Een dansje filmen en uploaden naar TikTok is heel iets anders dan de valkuilen van het internet goed kunnen inschatten.Beeld ANP

Kinderen overschatten hun digitale vaardigheden. Met name kennis over online risico’s blijft achter, blijkt uit onderzoek in opdracht van de Koninklijke Bibliotheek (KB).

Een dansje leren voor de populaire app TikTok, een selfie maken met vriendjes voor op Instagram, of filmpjes kijken over gamen op YouTube. Voor de gemiddelde tiener, die is opgegroeid met een smartphone, is dit de normaalste zaak van de wereld. Maar dat betekent nog niet dat ze digitaal vaardig zijn.

Kinderen weten vaak beter dan hun ouders hoe sociale media werken, maar hun kennis over online risico’s blijft achter. De helft van de kinderen van 10 tot en met 15 jaar overschat zichzelf hierin. Dit blijkt uit het onderzoek ‘Online vaardig begint offline’, dat donderdag verscheen en is uitgevoerd door onderzoeksbureau Choice Insights + Strategy, in opdracht van de KB, de nationale bibliotheek.

Ruim duizend kinderen in leeftijden van 10 tot 15 jaar kregen een quiz voorgelegd waarmee hun digitale vaardigheden konden worden gemeten. Ook kregen de kinderen vragen voorgelegd over hoe ze zelf die vaardigheden inschatten.

De uitkomsten van de beide onderdelen van het onderzoek liepen nogal uiteen. Ruim minder dan de helft van de kinderen, 39 procent, scoorde ‘voldoende digitaal vaardig’. Maar zelf schatten zij hun vaardigheden veel hoger in. En die zelfoverschatting stijgt met de leeftijd.

Van de groep 14- en 15-jarigen overschat driekwart zichzelf. Bij de 10- en 11-jarigen was dit de helft. “Het is dus niet zo dat de digitale vaardigheden met de jaren automatisch toenemen”, duidt Andrea Berkelder, coördinator digitale geletterdheid jeugd bij de KB.

“Zelfoverschatting is niet zonder risico’s”, zegt Berkelder. Volgens haar herkennen kinderen hierdoor de valkuilen en gevaren van internet minder goed. Zo kunnen veel kinderen niet beoordelen wat nepnieuws is en niet inschatten wat de gevolgen zijn van iets online delen. Ook weten ze soms niet hoe ze online met elkaar moeten omgaan. “We zien dat kinderen die gekwetst worden, vaker online kwetsend terug zijn”, zegt Berkelder.

De rol van ouders

Hoewel ouders soms minder handig zijn met de smartphone dan hun kind, is hun rol volgens Berkelder essentieel. “We zien dat kinderen die gesprekken voeren met hun ouders digitaal vaardiger zijn en beter risico’s kunnen inschatten.”

Bij een gesprek is alleen het waarschuwen over de risico’s niet genoeg. Berkelder: “Vooral voor oudere kinderen zijn andere thema’s belangrijker, zoals: hoe bouw je een online imago of netwerk op.”

Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan, omdat kinderen vaak denken dat hun ouders de online wereld niet goed genoeg snappen. Dit speelt vooral bij oudere kinderen. “In plaats van naar hun ouders te stappen, gaan ze liever naar hun leeftijdsgenoten”, zegt Berkelder.

Daarom benadrukt Berkelder dat de online opvoeding vroeg moet beginnen. “Bijkomend voordeel is dat jonge kinderen het nog geen probleem vinden om over gevoelige onderwerpen te praten.”

Scholier Isis en haar moeder Heidi Peters uit Wijchen Beeld Koen Verheijden
Scholier Isis en haar moeder Heidi Peters uit WijchenBeeld Koen Verheijden

Interview: ‘Ik verdiep me erin, maar de techniek verandert snel’

De middelbare scholier Isis en haar moeder Heidi Peters uit Wijchen vormen een uitzondering op de regel dat ouders en kinderen zelden met elkaar praten over digitale vaardigheden. Zij voeren – in tegenstelling tot veel andere gezinnen – wél gesprekken over de risico’s die verbonden zijn aan het digitale bestaan.

Isis is zich bewust van online valkuilen en weet hoe ze deze effectief vermijdt. “Als ik een wachtwoord moet bedenken, gebruik ik nooit informatie die te herleiden is naar mij. Ik kies bijvoorbeeld niet mijn geboortejaar, maar wel iets wat ik makkelijk kan onthouden. Of ik maak een moeilijk wachtwoord en dan schrijf ik het op en verstop ik het.”

Ze vertelt het alsof het de normaalste zaak van de wereld is, maar veel leeftijdsgenoten (en volwassenen) zouden op dit gebied nog iets van haar kunnen leren.

Risico’s inschatten

Kinderen die met hun ouders in gesprek gaan zijn volgens het onderzoek van de KB digitaal vaardiger en kunnen risico’s beter inschatten. Thuis voeren Isis en haar moeder regelmatig gesprekken over de gevaren die schuilgaan achter de talloze linkjes, e-mails en websites die dagelijks de revue passeren.

Heidi: “Isis komt vaak vragen hoe iets werkt en waar ze wel of niet op kan klikken. Ik heb ook uitgelegd dat er criminelen bestaan die je wachtwoord of andere persoonlijke informatie willen stelen en wat ze daar vervolgens mee doen.”

Isis: “Dan praten we bijvoorbeeld over cookies en websites, hoe je daarmee om moet gaan. Wat je precies moet lezen in de voorwaarden, wat je wel of beter niet kunt accepteren, en op welke manier die keuzes je beinvloeden.”

Technasium

Op het Mondial College in Nijmegen, waar Isis deze week aan haar tweede jaar technasium is begonnen, heeft men ook oog voor de digitale vaardigheden van leerlingen. Kinderen leren niet alleen op een praktische manier met het internet en computers omgaan, maar krijgen ook advies over digitale sociale interactie.

Isis: “Soms hebben ze het op school over WhatsApp, hoe je daar vragen aan elkaar stelt of iets vertelt. Bij het vak Nederlands krijgen we wel eens teksten over cyberpesten.”

Heidi: “Voor ouders bestaat er een workshop over online pestgedrag op social media. Als een van ons tegen de mentor zegt dat ze iets opvallends hebben gezien, wordt dit direct opgepakt.”

Afschermen

Handig, zo’n workshop, want juist die sociale media zijn volgens Heidi niet altijd even makkelijk te doorgronden. “Soms vraag ik of haar broer kan kijken of alle kanalen van Isis zijn afgeschermd. Ik verdiep mij er zelf ook in, maar de technologie ontwikkelt zich zo snel. Het is best lastig wanneer je daar zelf niet mee werkt.”

Haar dochter blijft naar eigen zeggen vrij nuchter onder de hectiek die op de sociale platforms heerst. “Ik heb zelf Snapchat en Instagram, maar ik volg vooral andere mensen en post zelf niet veel. Ik denk er eigenlijk ook niet zo vaak aan om een foto te maken.”

Lees ook:

Hoe je verleidingen van sociale media kunt weerstaan

Sociale media zijn verslavend, trekken je een informatiefuik in en ze buiten je uit. Het lijkt bijna dat we in deze bekende problemen berusten. Maar aan de hand van deze lessen neem je het heft weer in eigen hand en kun je kinderen helpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden