Bevindingen Rekenkamer

Hoe omroepen met geld omgaan, is niet te controleren

De Wereld Draait Door, met onder anderen Matthijs van Nieuwkerk en Floortje Dessing.

De NPO kan niet aan haar wettelijke taak voldoen, omdat het volstrekt onduidelijk is of de omroepen belastinggeld doelmatig gebruiken.

De manier waarop omroepen het geld voor programma’s uitgeven is niet transparant. Of het belastinggeld dat de omroepen van de NPO krijgen goed besteed wordt, kan volgens de Algemene Rekenkamer daarom niet vastgesteld worden. Bovendien trekken productiebedrijven en presentatoren vaak een groot deel van budgetten naar zich toe.

De Rekenkamer onderzocht de manier waarop de omroepen (zoals AvroTros, BNNVARA, WNL en de EO) het geld besteden dat zij krijgen van de Stichting Nederlandse Publieke Omroep (NPO). Sinds in 2016 de nieuwe Mediawet inging, moet de NPO de doelmatige besteding van publieke middelen door de omroepen controleren. Elk jaar maakt de NPO 580 miljoen euro over naar de omroepen. Omdat de besteding daarvan niet te controleren is, kan de NPO niet aan haar wettelijke taak voldoen.

Op de manier zoals het nu gaat, werkt het niet, concludeert de Rekenkamer. De NPO heeft er nauwelijks zicht op of de kosten die gemaakt worden voor programma’s, zo sober mogelijk zijn. Dat komt onder meer doordat de omroepen inhoudelijk onafhankelijk zijn. Collegelid Francine Giskes van de Rekenkamer: “Zoals het nu gaat, lukt het niet goed. Dus er moet wel iets gebeuren. Dat is aan het parlement.”

Presentatoren hebben zelf wel erg veel invloed

Eén van de opvallende conclusies van het onderzoek is dat enkele presentatoren en productiebedrijven wel erg veel invloed hebben op de kosten. Zo werd Matthijs van Nieuwkerk de nieuwe presentator van het programma College Tour, toen Twan Huys overstapte naar RTL4. Van Nieuwkerk eiste dat de productie voortaan gedaan zou worden door het bedrijf Medialane. Ook kreeg het programma een nieuw decor. De kosten stegen na die aanpassingen met 42,7 procent.

Een ander voorbeeld is het programma Floortje naar het Einde van de Wereld, van Floortje Dessing. In 2018 stegen de kosten per aflevering met 41,5 procent. Die stijging kwam doordat Dessing vanwege het succes van het programma een hoger salaris kreeg, en omdat de kosten over minder afleveringen verdeeld werden. Daarnaast werd de productie van omroep BNNVARA overgenomen door het bedrijf van Dessing zelf. De verklaring daarvoor was, volgens BNNVARA, dat Dessing niet meer wilde werken in het ‘keurslijf’ van de omroep. Een kostenspecificatie van de werkzaamheden kreeg BNNVARA niet. Voor NPO was daarmee de keuze: of de eisen van Dessing accepteren, ‘of de titel verliezen’.

Bij dat soort ‘package deals’, waarbij een productiebedrijf en presentator zich samen over een programma ontfermen, stelt de Rekenkamer vraagtekens. Giskes: “Je kunt je afvragen of dit de doelmatigheid ten goede komt.”

Minister Slob van onderwijs en media denkt dat de NPO een gedetailleerder overzicht van de uitgaven kan krijgen zonder dat hij de wet hiervoor hoeft te wijzigen. Volgens de Rekenkamer is het daarmee niet gezegd dat het geld doelmatiger besteed wordt. De NPO wil de komende tijd in gesprek met omroepen over het delen van informatie. De omroeporganisatie wijst erop dat het huidige systeem pas drie jaar in werking is.

Lees ook:

Akkoord over publieke omroep: veel minder reclame

De publieke omroep mag op internet – websites en mobiele apps – geen reclame meer maken. Op de drie publieke televisiezenders wordt reclame tot 20.00 uur taboe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden