Hoe loods je een prinses door de puberteit? Zo puberden de voorouders van Amalia

Prinses Amalia. Beeld ANP

Opgroeien als je zo in de publieke belangstelling staat is ingewikkeld, zeker in deze tijd van sociale media. Toch weten we relatief weinig over Prinses Amalia. Hoe verging het haar voorouders in de puberteit?

Hoe loods je een kroonprinses door de puberteit en maak je haar gereed om in de toekomst staatshoofd te worden? Vandaag – op de 52ste verjaardag van haar vader koning Willem-Alexander – kan het Nederlandse publiek op televisie volgen hoe het de 15-jarige troonopvolgster Amalia vergaat. Het is het enige moment in het jaar, op twee korte fotomomenten voor de zomer- en de skivakantie na, dat dit kan.

Wat is er over haar bekend? Ze verhuisde begin dit jaar van Villa Eikenhorst bij Wassenaar naar paleis Huis ten Bosch te Den Haag. Ze zit in de vierde klas van het Christelijk Gymnasium Sorghvliet en koos het profiel Economie en Maatschappij. Ze speelt hockey, skiet, zingt en rijdt paard. 

Op Koningsdag 2016 in Zwolle antwoordde ze aan de NOS op de vraag wat ze het hoogtepunt van de dag vond: “Daar kan ik nog niet over oordelen, want ik heb nog niet alles gezien”.

Verder is zo goed als niets over haar bekend. Het is de wens van haar ouders: laat onze kinderen in rust opgroeien zodat ze een zo normaal mogelijke jeugd krijgen. Daar slagen ze in deze tijden van sociale media wonderwel in.

Over een krappe drie jaar wordt Amalia achttien jaar, krijgt ze een staatstoelage en neemt ze zitting in de Raad van State. Daarna zal ze vermoedelijk vaker in de openbaarheid treden.

Hoe ging dat met haar voorgangers? Hieronder een overzicht van vier eerdere Oranje-troonopvolgers in de puberleeftijd.

Wilhelmina (1880-1962): geen andere kinderen

Als Wilhelmina tien jaar oud is, sterft haar oude vader koning Willem III. Zij wordt koningin, al is tot haar achttiende haar moeder Emma van Waldeck-Pyrmont regentes. Wilhelmina groeit op in Paleis Het Loo bij Apeldoorn, soms ook op Paleis Noordeinde in Den Haag. Ze krijgt vanaf jonge leeftijd thuisonderwijs, in haar eentje. Omgang met andere kinderen heeft zij bijna niet. Haar biograaf Cees Fasseur noemt haar een eenzaam kind, maar later tegelijk toch ook een opgewekte puber.

Koningin-regentes Emma en koningin Wilhelmina in 1895. Beeld -

In 1886 treedt gouvernante miss Elizabeth Saxton Winter aan. Deze Britse is na haar moeder Emma de meest invloedrijke vrouw uit haar jeugd en blijft tot 1896 aan haar zijde. Ze krijgt een strenge opvoeding, waarin protocol en naleven van de regels over hoe het hoort aan het hof voorop staan.

Toch protesteert de opgroeiende Wilhelmina volgens Fasseur maar sporadisch tegen ‘dit ingeklemde leven’. Enig verzet uit ze in sportieve bezigheden, zoals paardrijden. Eens geeft ze haar paard de sporen om even te ontsnappen aan haar oppassers. Ze leert al jong van een adjudant in het geheim schaatsen. Fietsen mag ze ook niet en leert ze pas op haar veertigste.

Wilhelmina schrijft op hoge leeftijd haar eigen memoires ‘Eenzaam maar niet alleen’, uitgegeven in 1959. Ze vertelt over hoe haar levensweg haar naar Christus heeft geleid, ze is een diep gelovige vrouw. En ze spreekt over ‘een kooi’ waarin ze opgroeide. ‘De gewone omgang met kinderen was in de kooisfeer ondenkbaar. Ik heb deze dan ook nooit gekend en schier geen mogelijkheid gehad tot het aankopen van vriendschapsbanden.’ En : ‘Wie zich in een kooi voelt, voelt zich opgesloten en verlangt naar vrijheid’ .

In 1898 is ze zonder twijfel de best opgevoede achttienjarige van Nederland, schrijft Fasseur. Haar kennis over het staatsrecht doet niet onder voor een gemiddelde rechtenstudent en haar kennis over Indische zaken niet voor die van een bestuursambtenaar op Java.

Voor haar troonsbestijging, in datzelfde jaar, oefent ze met vier adjudanten die haar sleep vasthouden. Gewone omgang met mannen of jongens kent ze niet in haar puberteit. Binnen een half jaar na haar inhuldiging is haar moeder druk in de weer met het vinden van geschikte huwelijkskandidaten. Zij verlooft zich in 1900 met haar achterneef Hendrik van Mecklenburg-Schwerin. Uit dit huwelijk wordt één dochter geboren: Juliana.

Juliana (1909-2004): hunkeren naar meer autonomie

Wilhelmina wil Juliana een wat minder beschermde jeugd geven. Maar wie de biografie ‘Juliana: vorstin in een mannenwereld’ van Jolande Withuis leest, weet dat dit maar ten dele lukt. Het bestaan van de kleine Jula lijkt in nagenoeg niets op dat van andere kinderen.

Koningin-moeder Emma met kleindochter prinses Juliana. Beeld ANP

Vanaf haar geboorte wordt Juliana behandeld als toekomstige koningin. Ze krijgt geen broertjes of zusjes. Doodsbang zijn haar ouders dat de kleine iets zal overkomen. Op Paleis het Loo slaapt de baby in een kamer waarvan behang en tapijt tevoren door adviseurs voor hygiënische zaken met laboratoriumtests zijn gecontroleerd op gif, bacillen en boktorren, schrijft Withuis.

Wilhelmina is koningin en heeft het druk, een keur aan verzorgers buigt zich over de opvoeding van Juliana. Anders dan bij Wilhelmina, komen er wél kinderen over de vloer, die leveren soms levenslange vriendschappen op.

Jan Lightart, onderwijzer en bekend auteur van Ot en Sien, helpt Wilhelmina met het opstellen van een stevig leerplan. Zijn meest verstrekkende advies: er moeten leeftijdgenoten worden betrokken. Drie meisjes van wie de vaders actief zijn aan het hof, krijgen met Juliana les.

Als ze tien jaar is, wordt het klasje ontbonden. Ze moet nu privé-lessen krijgen alleen toegespitst op de troonbestijging. Het zou namelijk al op haar achttiende zover kunnen zijn. Er komen wel nog adellijke meisjes logeren, ze halen allerlei kattenkwaad uit, door bijvoorbeeld willekeurige mensen op te bellen via de huistelefoon en onzin aan onschuldige mensen te verkopen, vertelt Withuis.

De leukste compensatie voor het wegvallen van het eerdere klasje is de toneelvereniging Achmajeem, opgericht in 1921, vernoemd naar de voorletters van de negen betrokken meisjes. Toneel blijft haar leven lang een hobby.

Van pubergedrag geeft Juliana blijk in de overgangsmaanden van jonge prinses naar volwassen troonopvolgster, schrijft Withuis. Op het bal voor haar achttiende verjaardag in 1927 wil ze dat de vrouwen voetvrije jurken dragen om de charleston te dansen. Er wordt ‘wilde muziek’ gespeeld. Moeder Wilhelmina schijnt verbolgen de zaal te hebben verlaten.

Helemaal eigenzinnig is haar keuze om te gaan studeren in Leiden. Uiteindelijk trouwt ze na een lange zoektocht in 1937 met de Duitser Bernhard zur Lippe-Biesterfeld, ze krijgen vier dochters. In 1948 wordt ze koningin.

Beatrix (1938): soms onhandelbaar

Als peuter vertrekt Beatrix met haar moeder Juliana naar Canada. Haar vader Bernhard en haar grootmoeder koningin Wilhelmina wonen tijdens de oorlogsjaren in Londen. Vijf van de eerste zeven jaar van haar leven ziet Beatrix haar vader maar een paar keer, schrijft NRC-journaliste Jutta Chorus in haar biografie ‘Beatrix: dwars door alle weerstand heen’.

Prinses Beatrix als twaalfjarige. Beeld ANP

In augustus 1945 gaat het gezin op Paleis Soestdijk wonen, in 1948 wordt Juliana koningin. Zelf zegt Beatrix later dat haar ouders zo doende waren met de oorlog en de nasleep ervan dat zij en haar zusjes zijn opgevoed door gouvernantes en kinderjuffrouwen.

Haar anti-autoritaire moeder Juliana, zeer gesteld op ‘gewoon doen’, kiest een alternatieve school voor haar, de Werkplaats van Kees Boeke in Bilthoven. Er is veel ruimte voor artistieke vakken, de leraren worden getutoyeerd. Tegelijk merkt de jonge Beatrix dat iedereen speciaal op haar let, dat kan ze niet uitstaan. Ze krijgt een hekel aan wereldverbeteraars met in haar ogen een dubbele moraal, ziet Chorus.

In 1947 wordt haar jongste zusje Marijke geboren, zeer slechtziend. Kort daarop komt gebedsgenezeres Greet Hofmans naar Soestdijk om Marijke te genezen. Deze ‘tante Greet’ krijgt grote invloed op de koningin. Op Soestdijk ontstaan nu twee kampen, schrijft Chorus, dat van de zwevers en dat van de realisten. In dat laatste kamp zitten Beatrix en haar vader Bernard. Beatrix schrijft, 12 jaar oud, zelfs een brief aan Hofmans waarin ze protesteert tegen diens bemoeizucht.

Schrijfster Hella Haasse maakt na gesprekken een portret van Beatrix rond haar achttiende verjaardag. Ze vertelt aan Haasse onder meer over de school van Boeke. Ze leerde er weinig. Haar persoonlijkheid zat in een knoop, constateerden haar ouders toen ze haar van school haalden in 1951.

Ze komt in een privéklas aangevuld met geselecteerde meisjes, onder de verantwoordelijkheid van het Het Baarnsch Lyceum. Beatrix krijgt een bijspijkerprogramma, ze toont daarnaast ‘een gebrek aan beschavingsdiscipline en omgangsvormen’, schrijft Chorus. Beatrix, met de gespannen situatie thuis rond haar ouders, is een lastige puber.

Hella Haasse noemt haar zowel een speels ongerept kind, als één brok drift en samengebalde koppigheid. Een brutaal schoolkind, maar ook al een levenswijze volwassene. Ze heeft in haar kamer een zwarte beo en rijdt graag paard. En ze beelhouwt.

Als Haasse met haar spreekt over het Huis van Oranje, zegt ze: ik snap niet wat de mensen in ons zien. Ze houdt er ook niet van te worden ‘tentoongesteld’, maar gaat toch naar recepties, tewaterlatingen en eerstesteenleggingen en slaat zich daar zelfs ‘met flair’ doorheen.

In 1956 wordt ze niet alleen achttien jaar maar eindigt ook de Greet Hofmans-affaire. De monarchie en het huwelijk van haar ouders zijn gered. Beatrix slaagt voor haar gymnasiumdiploma en gaat in Leiden studeren. Ze verlooft zich in 1966 met de Duitser Claus von Amsberg met wie ze drie zoons krijgt. In 1980 wordt ze koningin.

Willem-Alexander (1967): wil weg van huis

Als Willem-Alexander 12 jaar is, wordt hij in de tuin van kasteel Drakensteyn bij Baarn geïnterviewd. Hij weet dan al dat hij zal verhuizen naar het Haagse paleis Huis ten Bosch een dik jaar later. Hij heeft er geen zin in. “Ik woon hier liever dan in Den Haag, ik vind het veel vrijer hier.”

Tot die tijd heeft de prins een onbezorgde jeugd gehad in het beschermde Baarn met veel vriendjes, schrijven ook journalisten Jan Hoedeman en Remco Meijer in de biografie ‘Willem-Alexander van prins tot koning’. De tijd van privé-onderwijs voor koningskinderen is voorbij. Willem-Alexander bezoekt een gewone kleuter- en basisschool, gaat vervolgens naar het Baarns Lyceum.

Vader Prins Claus zegt in een interview dat zijn zoons zo vrij mogelijk moeten kunnen opgroeien. “Dat niet alles wat ze doen wordt geregistreerd en vervolgens anders gewogen dan de daden van andere kinderen.” Zijn moeder Beatrix wil dat ze gedurende de schoolgaande leeftijd zo min mogelijk meedoen aan publieke optredens als kinderen uit het koningshuis. De volgende dag moeten ze weer met gewone kinderen de klas in, dat geeft spanningen, legt zij uit.

Koningin Beatrix en kroonprins Willem-Alexander tijdens een fotosessie in het Italiaanse Tavernelle, waar de familie de zomervakantie doorbrengt. Beeld ANP

In 1980 wordt zijn moeder koningin en verandert het leven radicaal. In Den Haag komt de prins in de derde klas van het Vrijzinnig-Christelijk Lyceum. Leraren krijgen instructie hem niet anders te behandelen dan andere leerlingen.

Lastiger wordt het voor hem als zijn vader depressief wordt en de ziekte ook nog in de kranten staat beschreven. Willem-Alexander zit naarmate de puberteit vordert, steeds minder goed in zijn vel, schrijven Hoedeman en Meijer.

Voor zijn vijftigste verjaardag, twee jaar geleden, liet de inmiddels koning Willem-Alexander zich interviewen over die tijd door tv-presentator Wilfried de Jong. “Ik was een hele gemiddelde puber dus heel vervelend. Een van de dingen in de puberteit is dat je je afzet tegen je ouders. Als je vader ziek is, want depressiviteit is een ziekte, dan kun je je niet afzetten. Dat heb ik heel moeilijk gevonden.”

Hij zegt: “Tegen alles en iedereen was ik behoorlijk brutaal. Wij waren thuis met drie jongens en het verschil tussen mij en mijn jongste broertje was 2,5 jaar”.

Het maakt hem heel snel met ‘tegen-antwoorden’ geven. “We hadden een tik-tak manier van discussiëren thuis. Dat ging best wel ver. Het maakte dat ik mij in het openbaar niet durfde te uiten.” Hij is bang raar over te komen.

Hij wil als puber al weg van huis. Daarom gaat hij zijn laatste middelbare schooljaren naar het Atlantic College in Wales. Dat heeft meer voordelen, schrijven biografen Meijer en Hoedeman: in een kwetsbare puberperiode, waar disco’s en drank aantrekkingskracht uitoefenden, zou hij weg zijn uit Nederland.

In 1985 verschijnt voor zijn achttiende verjaardag een boekje over hem, geschreven door schrijfster Renate Rubinstein die daarvoor naar Wales afreisde. Hoofdlijn: het gaat goed met de prins, hij heeft veel vrienden en vriendinnetjes. Na Wales gaat hij bij de marine en vervolgens studeren in Leiden.

In 2002 trouwt hij met de Argentijnse Máxima Zorreguieta en krijgt met haar drie dochters. In 2013 wordt hij koning.

De laatste nieuwtjes over Koningsdag vindt u hier. Andere artikelen over de nationale feestdag vindt u in het dossier-Koningsdag.

Lees ook:

De hofhouding: Willem-Alexander als CEO van een geolied familiebedrijf

De hofhouding bestaat al lang niet meer uit adellijke lieden die erebaantjes vervullen.

Beatrix is tachtig en hoeft niet meer te schitteren

Ze werkt nog steeds, zij het niet meer zo hard als in de 33 jaar op de troon. Hoe vult ze haar tijd sinds de abdicatie? Drie koningshuisdeskundigen over de zes rollen van de prinses.

Huis Ten Bosch kleurt weer oranje met de komst van de koning en zijn gezin

Kroonprinses Amalia (15) trok in het paleis dat haar naamgenoot en verre voormoeder Amalia van Solms, vrouw van stadhouder Frederik Hendrik, ruim 350 jaar geleden liet bouwen. Het zelfde paleis Huis ten Bosch waar ook haar vader koning Willem-Alexander als puber kwam te wonen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden