Taal Peter-Arno Coppen

Hoe kun je met je vingers tussen de deur zitten?

Ik krijg vrij veel lezerspost waarin de logica van een bepaalde taalvorm bekritiseerd wordt. Eeuwig is bijvoorbeeld de kritiek op een woord als ‘driedubbel’, dat volgens de logici dan ‘zesmaal’ zou moeten betekenen, maar ten onrechte altijd gebruikt wordt voor ‘driemaal’. Vaak is er logisch geen speld tussen te krijgen, maar de taal heeft een eigen logica, waarbij efficiëntie en historie ook een rol spelen.

Ik moet bij die kritiek altijd denken aan mijn oude promotor Van Bakel, die zei: Als mensen vinden dat taal logisch moet zijn, vraag dan maar eens waarom je kunt zeggen ‘Ik zat met mijn vingers tussen de deur’.

Het bijzondere van ‘tussen’ is dat het logisch gezien altijd iets meervoudigs moet hebben. Als je ergens tussen zit, betreft het altijd ten minste twee dingen. Tussen A en B, tussen de mensen. In zeer beperkte mate kun je collectieve termen hebben: tussen het volk, tussen het koren misschien, daar houdt het ongeveer op. Je kunt bijvoorbeeld niet iets hebben als ‘tussen de puree’ of ‘tussen het zand’.

Tussen de bankkluis

‘Tussen de deur’ is bijna een unicum. Je kunt misschien nog net met je vingers ‘tussen het raam’ komen, maar ‘tussen de poort’ is al gek, en ‘tussen de bankkluis’ is al onmogelijk.

Natuurlijk kun je wel opperen dat in ‘tussen de deur’ iets is weggelaten, zoals ‘…en de deurpost’, maar er zijn geen aanwijzingen dat dit er ooit bij heeft gestaan. Ook zou je kunnen denken dat het vroeger ‘tussen de deuren’ is geweest (bij dubbele deuren), maar bij mijn weten waren de vroegste deuren enkele deuren en daar zal vast weleens iemand met de vingers tussen gezeten hebben.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden