TaalPeter-Arno Coppen

Hoe komt het toch dat er tegenwoordig zo vaak het woord ‘worden’ wordt weggelaten?

Het gebeurt weleens dat een lezersvraag in de dagelijkse beslommeringen wegzakt. Het is altijd een beetje gênant als iemand me daarop wijst. Maar ik maak het graag goed. Daarom nu de vraag: hoe komt het toch dat er tegenwoordig zo vaak het woord ‘worden’ wordt weggelaten in zinnen als ‘Dat moet gezegd’ of ‘Het moet gedaan’?

De Algemene Nederlandse Spraakkunst beschrijft het verschijnsel in elk geval. Bij werkwoorden als ‘(be)hoeven’, ‘moeten’, ‘kunnen’, ‘mogen’, ‘(be)horen’ en ‘dienen’, indien gecombineerd met een voltooid deelwoord, kan soms ‘(te) worden’ worden weggelaten: ‘Dat moet gezegd’ is een vaste uitdrukking, maar het kan ook bij ‘Dat hoeft niet bewaard’ en ‘Dat kan weggegooid’. ‘In welke gevallen het deelwoord zonder worden mogelijk is, kan niet duidelijk worden aangegeven’, merkt de spraakkunst enigszins mismoedig op, om daar meteen troostend aan toe te voegen: “In ieder geval zijn de mogelijkheden beperkt”.

Is het iets van de laatste tijd? De lezer (70) die het opmerkte vroeg zich af of hij de laatste tijd iets gemist had. Welnu, het lijkt eerder een antieke constructie te zijn dan een moderne. In oude kranten wordt ‘Het dient vermeld’ of ‘Het moet gezegd’ al halverwege de negentiende eeuw aangetroffen.

Het is zelfs de vraag of er wel iets weggelaten is

Ik heb eerder geschreven over weglating bij modale hulpwerkwoorden. Je kunt vaak een heel werkwoord weglaten als daar een richtingsbepaling of resultaatbepaling bij staat: ‘We moeten nog naar oma (gaan)’, ‘Dit kan wel weg(gedaan worden)’, ‘Die muur hoeft niet wit (gemaakt te worden)’. In al die gevallen is de weggelaten betekenis uit de context wel op te maken.

Het is zelfs de vraag of er wel iets weggelaten is. Het kan ook zijn dat zo’n voltooid deelwoord ‘gezegd’ of zo’n resultaatbepaling ‘wit’ gewoon een toestand uitdrukt die dan mogelijk of wenselijk is.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden